VALBONA KARANXHA: ARSIMI PUBLIK DJE DHE SOT: METODIKA DHE POLITIKA PUBLIKE

I. Demistifikimi i arsimit gjatë periudhës pesëdhjetë vjeçare

Gjatë periudhës pesëdhjet vjeçare, arsimi fillonte formalisht në klasën e parë në moshën gjashtë vjeç e lartë. Kopshtet me drekë dhe pa drekë pavarësisht se vareshin nga seksioni dhe ministria e arsimit nuk kishin një program formal arsimor i cili duhej të krijonte një bazë për klasën e parë për arsye se jo të gjithë femijët që frekuentonin klasat e para vinin drejt nga kopështi. Ndërsa arsimi formal ishte I organizuar nga klasat e para deri në të tetën për shkollat tetëvjeçare, klasat e nënta deri në të dymbëdhjeta të cilat përbënin pjesën e arsimit të mesëm të përgjithshme ashtu edhe profesional. Së fundi, universitetet shtetërore në Tiranë dhe gjithashtu degët dhe filialet në disa rrethe të vëndit përbënin atë pjesë të arsimit i cili nxirrte shtresat e intelektualeve në gjitha degët e ekonomisë, industrisë, edukimit, mjeksisë, shkencave politike shoqërore etj.

Analiza që vijon do bëhet në katër indekse kryesore: Kurrikula, mësimdhënia, testimi dhe metodika. Këto indikues janë kyçe në përcaktimin e efikasitetit të sistemit të arsimit publik sepse të ndëlidhura pëbejnë atë që quhet “bërthamë” e politikës arsimore.

Në këtë periudhë spikatnin shumë tipare të arsimit publik shqiptar të cilat ishin unike. Por veçanërisht ajo që dallonte në këtë segment kohor prej pesëdhjetë vjetësh ishte dita e shkollës të shtunave. Cikli shkollor në përgjithësi ka 180-185 ditë të plota shkolle, në këtë periudhe në Shqipëri mendohet të kishte rreth 220-230 ditë të plota shkolle. Kjo tregonte që programi ishte i ngjeshur mbi limitet e pranueshme. Në dukje ishte efikas, por parametrat e programimit me bazë në zhvillimin njohës të fëmijëve ishin fushë e paeksploruar. Për më tepër programi i ngjeshur nuk kishte racionale, filosofi të qartë përse ishte i mbingarkaur dhe vizioni jo vetëm që mungonte tek mësuesit, nxënësit por edhe në shtresat e larta hierarkike të seksionit dhe të ministrisë.

Gjithashtu, në këtë periudhë përparësi kishin matematika, fizika, gjuha shqipe, historia e PPSH dhe e Shqipërisë. Matematika ishte nje përmledhje konceptesh e cila jo vetëm ishte jashte formimit njohës të adoleshentëve por edhe prezantimi i saj ishte teorik dhe aspak aplikativ. Me një fjalë nuk ishte ndërtuar në bazë të eksperiencave, zhvillimeve në të cilat nxënësi mund të gjente një kuptim praktik. Po kështu edhe lënda e fizikës ishte mjaft teorike dhe e veshtirë për tu përdorur si referencë. Gjuhët e huaja pasqyronin politikën e qeverisë. Mbas luftës së dytë botërore, kur vëndi u lidh me Rusinë, përparsi mori rusishtja si gjuhë. Frengjishtja dhe anglishtja jepeshin disi paralelisht, por kultura e vendeve anglofone dhe frankofone nuk përmëndeshin. Orientimi ishte gjuhësor dhe eksluziv vetëm për shkollat e gjuheve të huaja. Gjatë periudhës së post-luftës së dytë botërore hartimi i shkencave shoqërore ishte i shtrëmbëruar dhe tejet i politizuar pa vlera të mirfillta historike.

Në parim të përgjithshem, jo vetëm mësimdhënia ishte në nivele të dobëta sepse ishte e përqëndruar në dështimin e nxënesit mesatar dhe të dobët (ata që kishin nevojë të jashtëzakonshme për suport), por gjithashtu edhe ata të nivelit mbi mesatar nuk merrnin kreditet e merituara pasi nota ishte monopol. Kjo mëndësi ishte shkallëzuar deri në Universitetin e Tiranës. Gjatë viteve tetëdhjete arsimi universitar kishte filluar të devijonte qartësisht në korrupsion. Pa dyshim që nuk mungonin pedagogët e pregatitur në njohjen e subjektit ose materies që jepnin, por nga ana metodike, pedagogjike dhe andragogjike arsimit i mungonin parimet e teorive të mesimdhënies. Përformanca e studentit matej në memorizimin mekanik të mësimit dhe nuk lidhej ne eksperieca dhe punë në grup; nuk ishte aspak empirike dhe inkuizitive. Ndërkohë që edukimi perëndimor kishte avancuar në paradigmat e metodave konstruktiviste me bazë në kërkimet e pavarura. Arsimi në Shqipëri nuk tregonte asnjë lloj interesi në pregatitjen e personelit në këtë fushë.

Duke qënë se testet dhe programet sidomos ato të shkencave egzakte ishin të shkruajtura për nxenësit e nivelit të lartë, nxënësit e një niveli mesatar nuk kishin asnjë lloj perspektive për vazhdimin e studimeve të larta sepse suksesi akademik ishte larg dhe i pakapshëm për shkak të hartimit të programit. Nga mungesa e psikometrisë në hartimin e testeve, instruktoret në shumicën e rasteve kishin liri të plotë në hartimin e tyre, gjë që disfavorizonte atë pjesë të studentëve të cilët kishin nevoja më të ndjeshme dhe që nuk përfitonin nga homogjeniteti i programit, provimeve dhe instruksionit ose mësimdhënies.

Në këtë mënyrë seleksionoheshin ata që priteshin të frekuentonin universitetin i cili ishte i kufizuar në numër studentësh. Do me thenë, sistemi socio/komunist nuk ishte I barabartë për të gjithë ashtu siç pretendonte, por selektiv. Me fjalë të tjera faktori i barazisë dhe i drejtësisë në arsimin shqiptar nuk egzistonte. Në fakt, shkollat teknike ishin ndërtuar me synimin që të pregatisnin klasën e punës, klasë e cila i duhej rregjimit për të përfunduar “revolucionin” industrial dhe bujqësor të vendit.

Si përmbajtje programatike, arsimi i periudhës pesëdhjetë vjeçare ishte një përmbledhje, superngjeshje konceptesh të cilat dilin nga kornizat e zhvillimit psikologjik te para-adoleshneteve dhe adoleshetëve. Gjithashtu, arsimi publik nuk bazohej absolutisht në asnjë metodë diferencimi midis niveleve njohëse (cognitive) të studentëve. Metodika e mesimdhënies ishte “një masë i bën të gjithëve”, (One size fits all). Miti i efikasitetit të sistemit publik në Shqipëri shfuqizohet për arsye se balanca midis metodologjisë dhe produktivitetit të studentit ishin jo vetëm në disekuilibër, por edhe mungonin te gjitha përqasjet me bazë në teoritë e mësimit si ajo konstruktiviste, behavioriste, kognitiviste me rrenjë në teoritë dhe hipotezat e psikologëve si Piaget, Vygotsky, Bruner, Dewey, Chomsky etj.

Problematike në këtë periudhë ishte gjithashtu denegjerimi I arsimit publik në korrupsion. Pedagoget e Universitetit të Tiranës kishin filluar të krijonin sistemin e “miqësisë dhe rryshfetit” për të dhënë nota kaluese studentëve. Nota kaluese mbahej si monopol nga profesorët dhe lëshohej në raste shpërblimi material, monetar dhe në shumë rrugë të tjera përfituese. Gjendja në fund të viteve 80 ishte keqësuar në mënyrë të tillë që pedagogët kishin ndërtuar një sistem ku studentët ndiheshin të rrënuar psikologjikisht të pamotivuar dhe shkollën e shoqëronin me konotacione negative.

II. Arsimi në ditët tona

Shpenzimet e qeverisë në arsim sot janë 16% i buxhetit të shtetit ose 2.8% i GDP (Open Data Albania). Meqënëse GDP është rreth 12 miliard dollar amerikan (Banka Botërore), buxheti i caktuar për arsimin rreh diku në 40,000,000. lekë të reja. Po kështu analistët e Open Data Albania mbështetur në financimin qëndror dhe vendor të arsimit në Shqipëri, theksojnë se shpenzimet në arsim nuk shfaqin ndonjë interes në qoftëse do të analizohej rëndësia qe i jep qeveria arsimit, pavarësisht nga rritja e buxhetit që prej vitit 1991. Në një panoramë më të përgjithshme, vënde që shpenzojnë rreth 2.8% të GDP për arsimin janë Ruanda, Laosi, Angola, Gambia, Taxhikistani, (nationmaster.com).

Por duke u bazuar në përzgjedhorët e politikave publike të arsimit siç janë e drejta dhe barazia, arsimi në Shqipëri është pasqyrim i disfavoreve. Shkollat urbane me ato rurale janë në disfavor të ndjeshëm. Në një dokumentar të shfaqur në muajin mars 2013 http://ëëë.youtube.com/ëatch?v=ZMUdNDRMpqo , zbulohen se sa në gjëndje të mjerueshme janë shkollat në zonat e fshatrave në Shqipëri. Kontraste të kësaj natyre rezultojnë qartë se fondet nuk shpërndahen në mënyre të drejtë por edhe as të barabartë.

Në një sondazh të bërë në Shqipëri në shkurt 2013 mbi nivelin dhe cilësinë e arsimit publik rezulton se bazuar në pesë indekse kryesore arsimi publik në Shqipëri është ende në nivele të ulta, madje më të ulta se mesatarja. Në këtë pyetsor të shkallëzuar nga 1 deri ne 4 sipas modelit Likert, mesataret e marra nga pjesëmarresit janë përkatsisht::

1. Në çfarë rangu do ta vendosni arsimin publik në Shqipëri bazuar në programin e matematikës ku 1 është dobët dhe 4 është I fortë ose i pa-arritshëm për të gjithë nxënësit?

Rezultati: Mesatarja 2.30 nga 4 te mundëshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetësori rreth 58%

 

2. Në çfarë rangu do ta vendosnit arsimin publik në Shqipëri bazuar në programin e gjuhës shqipe? 1 – program i dobët dhe 4 – program I fortë.

Rezultati: Mesatarja 2.15 nga 4 të mundëshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetësori rreth 54%

 

3. Në çfarë rangu do ta vendosnit arsimin publik në Shqipëri per cilësinë e mësuesve? 1 mësues të pakualifikuar, 4 mësues me master ose kualifikime pasuniversitare.

Rezultati: Mesatarja 2.11 nga 4 të mundëshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetësori rreth 53%

 

4. Në çfarë rangu do ta vendosnit arsimin publik në Shqipëri për sa i përket numrit te femijve per mesues? 1 është 1 mësues per 35 ose më shumë nxenes, dhe 4 është 1 mësues per 23 ose më pak nxënës.

Rezultati: Mesatarja 1.65 nga 4 të mundëshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetësori 41%

 

5. Ne çfarë rangu do ta vendosnit arsimin në Shqipëri përsa përket sigurisë ndaj fëmijve? 1 është për fëmijë të pambrojtur, dhe 4 është për fëmijë shumë të mbrojtur në ambjent shkolle.

Rezultati: Mesatarja 1.62 nga 4 të mundeshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetësori 40%

 

6. Në çfarë rangu do ta vendosnit arsimin publik në Shqipëri për sa i përket efikasitetit të lidershipit në rang shkolle, seksioni dhe ministrie? 1 shumë i dobët pa kualifikim, dhe 4 shumë i fortë dhe efikas.

Rezulati: Mesatarja 1.42 nga 4 të mundëshme. Efikasiteti i përcaktuar nga pyetsori 36%

Të marra mesatarisht, pergjigjet rezultojnë ne 1.8 me standard deviation .03 që do te thotë, përgjithsisht përgjigjet janë .03 larg mesatares së sondazhit, që në këtë rast është 1.8. Por e krahasuar më sipër në shkallën Likert me nivelet (1-4), ku mesatarja presupozohet te jetë 2, atëherë 1.8 është përsëri më e ulët se mesatarja e përgjithshme (2). Pa asnjë lloj dyshimi, bazuar në pyetsor dhe në përgjigjet e sondazhit, arsimi në Shqipëri në ditët e sotme është i dobët.

Vlerësimi i publikut për arsimin ne Shqipëri është mjaft dekurajues, pavarësisht se rrogat e arsimtarëve janë rritur nga viti 2005 dhe deri sot sipas qeverisë. Kjo nuk është indikues se arsimi në Shqipëri ka përparuar. Ajo që ngelet për të deshiruar është niveli dhe pregatitja e lidershipit. Bazuar në sondazhet e popullsisë, lidershipi zuri vëndet më të ulëta të sondazhit. Kjo do të thotë që publiku jo vetëm nuk e vlerëson udhëheqjen, por nuk ka besim se ajo do të kryej detyrën e vet e cila është arsimimi i brezit të ri. Në fakt, lidershipi është ai që i jep tonin dhe zbaton politiken e arsimit.

Në qoftëse lidershipi nuk arrin të zbatojë dhe te verë në jetë vizionin e caktuar nga përpiluesit e programit mësimor atëherë ky program mësimor zhvelfësohet, dhe problemet e mësipërme siç janë efikasitetet e programit të gjuhës shqipe, matematikës, siguria e fëmijve etj vijnë në zinxhir dhe grubullohen duke i hequr vlerat e arsimit.

Në mënyrë që të analizohet arsimi në skematikën e polis apo të market duhen konsideruar disa faktorë, e para, cilat janë prioritet e ministries se arsimit, e dyta ku shkojnë fondet e arsimit, çfarë kriteri është ndjekur për shpërndarjen e ketyre fondeve. Nje imazh komplet do të ishtë ideal në përcaktimin e natyrës së arsmit si politike publike. Indikues që përcaktojnë shpërndarjen e fondeve vijnë nga open.data.al e cila informon se vetëm 2.8% e PBB (GDP) hynë ne kanalet e arsimit.

Pasqyrimi i realitetit tregon se këto fonde mbulojnë midis të tjerave nevojat imediate dhe programe në qytete apo kryeqytet, por zonat rurale në Shqipëri kanë vite që nuk kanë parë asnjë lloj fondi për mirëmbajtje dhe sigurinë e femijëve. Pra, faktori i barazise ne politikën e arsimit publik nuk zbatohet në shpërndarjen e fondeve, përkundrazi politika e ndjekur është paragjykuese dhe diskriminuese ndaj fëmijve në fshat. Kjo është minimalisht indikues i formës market. Por ky përcaktim nuk është aspak absolut për arsye të kushteve të vendit dhe politikës së ndjekur nga qeveritë. Teorikisht, meqënëse market është prioritet për interesin individual dhe të një grupi njerëzish sesa atë të komunitetit, qeveria e Shqipërisë përsëri shkel parimet baze të shpërndarjes së barabartë të programeve të bazuara në fondet e taksapaguesit shqiptar. Madje, e parë nën lupën e faktorit të drejtësisë, (ajo çka është e drejtë), përsëri qeveria shkel në mënyrë flagrante këtë faktor duke mos zbatuar atë që i takon femijve: të drejtën për një arsim publik me cilësi dhe mbi të gjitha të mbrojtjen e tyre.

 

Advertisements

OLA MITRE: DITËLINDJET, SUPER PARTY E STRIPTEASE NËPËR PUB-E

Padyshim dita në të cilën kemi lindur është festa personale e secilit prej nesh. E nëse në këtë ditë ne jemi mbreti apo mbretëresha e saj, mënyrat për t’u ndjerë realisht të tillë janë të shumta. Dikur ditëlindja ishte më tepër një festë familjare, një drekë në ambientet e shtëpisë e maksimumi vizita nga shokët apo miqtë. Por, me kalimin e kohës mënyrat e festimit të saj kanë ndryshuar për t’u shndërruar nga një festë e vogël familjare, në super party të festuara me miqtë në lokalet e natës. Padyshim që edhe kjo nuk është një tendencë e vonë, pasi ka vite që të rinjtë zgjedhin për të festuar ditën e tyre me miqtë nëpër pub-e. Megjithatë, çdo ditë elementë të rinj i shtohen kësaj feste për ta bërë ditën e lindjes të paharruar.

Lulet

Buqetat me lule janë një prej elementëve më të rëndësishëm të festës. Kjo është dhurata më e preferuar, por jo vetëm. Organizatorët e ditëlindjeve (që mund të jenë miqtë apo vetë “pronari” i ditëlindjes) i zgjedhin ato për të dekoruar ambientet ku ajo do të zhvillohet. Sa për ngjyrat dhe llojet, ato janë nga më të ndryshmet, por që padyshim trëndafili kryeson listën.

Kateringu

Përveç pijeve që ofrohen nga baret apo pub-et, për të shoqëruar këto të fundit preferohet edhe kateringu. Pjata të përgatitura e dekoruara me kujdes zënë vendin e tyre, ndërsa shoqërojnë kokteilet e mbrëmjes. Receta të shijshme dhe risitë kulinare në botën e kateringut plotësojnë në detaj festat personale, ndërsa të ftuarit nuk ngurojnë të shijojnë në maksimum muzikën, pijet dhe këto pjata të servirura me kujdes. Një banket i vërtetë, që sigurisht ka koston e vet, por që është një detaj i ri, i cili ka filluar të preferohet jashtë mase në këto lloje festash.

Dekori dhe Torta

Që të vendoset qershia mbi tortë, ambienti duhet të jetë i dekoruar enkas për këtë rast. Tullumbace, fishekzjarrë e lule janë të tjerë elementë që i janë shtuar mënyrës së festimit e që mirëpriten nga çdokush që është i ftuar. Por, elementi më tradicional i ditëlindjes e që është i pazëvendësueshëm në një ditë të tillë është torta. Ajo është kryefjala, por format dhe madhësitë nga më të larmishmet janë të ndryshme nga ato të parat. Nga ana tjetër edhe pastiçeritë arrijnë të realizojnë gjithçka të kërkuar nga klientët e tyre.

Striptease party

Me kalimin e kohës, edhe lokalet nuk kanë ngurruar të ofrojnë “dhuratat” e tyre për ata që zgjedhin të festojnë ditëlindjen në këto ambiente. Pa muzikë e pije këto festa janë të paimagjinueshme, por së fundi është shtuar edhe një detaj shumë i preferuar. Striptease për atë që ka ditëlindjen. Dhe jo një, por dy djem janë në dispozicion, për të kërcyer e për të dhënë urimin ashtu siç e meriton çdokush në një ditë të tillë. Ora 00:00 është momenti i urimeve: Kënga tradicionale e ditëlindjes e më pas brohoritje, urime e trokitje gotash. “E festuara” ftohet në skenë, për të marrë dhuratën e saj, ndërsa ajo nuk ngurron për këtë. Tingujt e muzikës ndryshojnë, ndërsa këngëtari fillon të interpretojë “You can leave your hat on”, të Joe Cocker. Atmosfera ndizet në maksimum, ndërsa të gjithë duartrokasin e asistojnë kërcimin magjik të saj. Buzë-qeshja e “stampuar” në fytyrë të le të kuptosh lumturinë e atyre momenteve, ndërsa detaji i ri duket se është gjetja ideale për këtë lloj feste.

“Gena Party”

Gena, feston vitin e 36-të të lindjes, por miqtë që kanë përgatitur tortën, preferojnë që ajo të shuajë qirinjtë e të 25-ve. Festa e saj është një prej shumë të tjerave, që përmban të gjithë elementët e mësipërm, një festë e kuruar në detaj, ndërsa ajo thotë se surprizën e ka organizuar nga një prej mikeshave të saj. Gjithashtu, ajo shton se ditëlindja e këtij viti padyshim është një nga më të paharrueshmet. Sa për koston, nuk nguron të na konfirmojë se të gjitha shpenzimet kanë shkuar deri në 60 mijë lekë (së bashku me pijet e 25 miqve të ftuar në party).