VALBONA KARANXHA: ÇËSHTJA SHQIPTARE DHE KOMBËTARIZMI: DREJT KRIJIMIT TË SHTETIT-KOMB

Probleme gjeopolitike

Shumë herë janë kritikuar shqiptarët për shprehjen e dëshirës për të qenë një shtet-komb. Kritika vërshojnë nga të katër anët e globit sikur “larg qoftë” ne shqiptarët të shkojmë nëpër mëndje një ide të tillë. Deri më sot, asnjë nga organet ndërkomëtare nuk e zbavit idenë se një Shqipëri e bashkuar do sjell paqe dhe stabilitet në rajon. Shumë e shohin në të kundërtën, një Shqipëri e bashkuar do krijoj probleme. Pa u ndalur në anën administrative se si mund të ndodh ky bashkim, sepse të tjerë para meje e kan bërë me detajim, desha të theksoja edhe mungesën e vullnetit të të gjitha qeverive shqiptare dhe sidomos në shtatdhjetë vjetët e fundit për të paktën ta hedhur në tavolinë idenë ashtu siç bëri Albin Kurti dhe Kreshnik Spahiu.

Në një konferencë me Albin Kurtin në NY ku foli edhe ish Kreu i Misionit të Verifikimit të Kosovës,  Ambasadori dhe Diplomati Amerikan William Walker, më bëri përshtypje fjala e tij kur u prononcua. “Nuk e di të ardhmen e Kosoves përsa i përket bashkimit me Shqipërinë, por për një gjë jam i bindur, VV di dhe është e qartë se çfarë kërkon, gjë të cilën nuk ma kanë thënë asnjë nga zyrtarët dhe personalitet e Kosovës ndër vite”

Bashkimi politik dhe juridik me Kosovën është ndërmarrja më e rendësishme për kombin Shqiptar në histori. A jemi ca si vonë për këtë? Politikat e brëndshme dhe të jashtme preferojnë të çorodisin më shumë se sa të prononcohen për këtë problem sepse sipas tyre nacionalizmi është koncept i cili ndjell luftra. Padyshim! Nuk përjashtohet aspak kjo ndrojtje për hapjen e debatit të nacionalizmit. Ambicjet nacionaliste të Milloshevicit gati zhduken ethnicitete të tëra ne Ballkan duke përfshirë dhe shqiptarët e Kosovës.

Pra te tjerët kanë lënë shije të hidhur përsa i përket problemeve gjeopolitike në Ballkan. Por ajo që këto përfaqsi, organizata, apo institucione refuzojnë të dallojnë është ndryshimi midis ambicjeve territoriale dhe bashkimit paqsor të një kombi në dhe brënda territorit të vet.  Për shqiptarët, krijimi i  një shteti komb fillon me unifikimin kombëtar, pra bashkimin e trojeve Shqiptare. Kjo ide debatohet nga shume sidomos në epokën e globalizimit. Ideja që shteti-komb ka dalë jashtë mode qarkullon në rrethet e shkencave politike apo shoqërore. “Bota është e rrafshët”, thotë Thomas Friedman, dhe kjo nënkupton që epoka e globalizimit ka filluar. Friedman flet më shumë për teknologjinë dhe avancimet ne Kinë, Indi dhe Brazil si edhe rritjen e tyre si fuqi ndërkombëtare duke lënë të varur idenë se nesër do rafshohen dhe kufinjtë. Friedman, në fakt preokupohet për brezin  e ri amerikan i cili nuk duhet te bie në gjumë por të rrij syhapur të mos ja kalojnë kombet e tjera. Te tjere thonë që globalizimi do i jap fund shteteve-kombe. Por unë mendoj, jo kaq shpejt.

Gjeopolitika është koncept i nxehte dhe nuk ikën kollaj nga skena, për më tepër në kohën kur zonat e nxehta të globit janë ende të ngarkuara me pretendime territorjale dhe konflikte. Le ti kthehemi Ballkanit. Jo vetëm që ideja e globalizimit është shumë larg konceptimit nga fuqiptë politike të Ballkanit, por politikat ndërkombëtare të tij nuk mbështeten fare në kooperim dhe bashkëpunim ndër-qeveritar, por në djallëzi diplomatike, kush t’ja hedh njëri tjetrit, në shtirje, hipokrizi, në vendime paragjykuese të lojtarëve kryesor në Ballkan siç është Serbia dhe mbështetësit e saj.

Sot rreziku i Sërbisë është ende aktual. Pa asnjë dyshim,  Sërbia në qoftëse nuk lufton me armë, sot ajo lufton me mënyra diplomatike dhe manipulime. Albin Kurti thekson, “Trysnia ndaj qeverise serbe eshte e domosdoshme, sepse Serbia ka qëllime të fshehura dhe një gabim i vogel diplomatik qoftë edhe në përpilim marveshjesh, mund të kushtoj shumë”. Në realitet, rreziku i saj në  rajon nuk qëndron vetem në faktin se kërkon të aneksoj përsëri Kosovën. Rreziku qëndron në mentalitetin e Sërbisë e cila e e konsideron Kosovën plaçkë të vetën. Po t’i kthehemi traktatit të Londrës të 1913,  vëndet e Lidhjes Ballkanike, të shpallura fitimtare ndaj Perandorisë Otomane kerkuan shpërblim, si rrjedhoje Kosova i kaloi Sërbisë dhe pjesa tjetër ngelet histori. Pra, Sërbia, thjesht mendon se Kosova i përket si plaçkë e fituar në lojë bixhozi.

Por çështja e shqiptare nuk mund të zhduket kaq lehtësisht nga skena Ballkanike dhe ajo ndërkombetare. Në të janë të investuar kapital i jashtëzakonshëm njerzor, shoqëror dhe kulturor. Kështu që lënia e trojeve shqiptare jashtë kufinjve të Shqipërisë megjithëse u përpoq të zbehej nga kalimi i kohës, nuk mundi të harrohet. Çështja shqiptare më shumë se kurrë është bërë verbale sot nga të dy palët, si nga Kosova ashtu edhe nga Shqipëria paçka se jo në rrugë qeveritare, dialogu ka filluar.

Ceshtja shqiptare e lënë në harresë ndër vite.

Kjo ndërrmarje është aq komplekse sa edhe e vështirë dhe kërkon vullnet dhe vazhdimësi nga palët e interesuara në të. Historikisht, Kosova është lënë në harresë për një kohë mjaft të gjatë. Kështu mbas LDB (Luftes së Dytë Botërore), etja për pushtet absolut e lidërve shqiptarë në vite si Enver Hoxha, Sali Berisha apo Nano, anashkalon çështjen shqiptare. Kjo ndodh për disa arsye, por une po përmënd të mijat pasi çdonjëri e sheh në prizmin e vet. Mbas LDB, Hoxha nuk e preku fare problemin e Kosovës por ja la me mirëkuptim Titos dhe Republikes Federale te sapokrijuar Yugosllave. Përse i qëndroi Hoxha larg Kosovës për afro 40 vjet? Disa teza egsistojnë se Hoxha e shiti Kosovën, disa të tjera thonë ja la me dashje dhe mirëkuptim Yugosllavise. Neglizhenca e Hoxhës ndaj Kosovës ishte e lidhur me pamundesinë e tij për te dominuar atë. Kjo ndodhi për disa arsye.

E para, Enver Hoxha nuk do mund të mbante në kontroll absolut Kosovën edhe Shqipërinë, pasi Kosova në përgjithësi nuk ndante të njëjtën ideologji komuniste. Duke e ditur se kontrolli i Veriut të Shqipërisë i cili ndodhej pak a shumë në të njëjtin bosht ideologjik si Kosova ishte mjaft i vështirë,  Enveri e shihte të pamundur, dhe një dalje potenciale jasht kontrollit do të thoshte humbje e pushtetit komunist. Aktiviteti komunist i Enver Hoxhës shtrihej më teper brënda territorit të Shqipërisë, dhe për të mbajtur nën kontroll Kosovën, Hoxhës do t’i duhej një infrastukture me adekuate dhe e zhvilluar, një organizim më i mire administrativ, një ushtri më e madhe të cilën Hoxha nuk e kishte dhe nuk kishte mjete financiare ta bente menjehere pas luftës. Pra, Kosova ishte me teper kokçarje administrative e pakontrollueshme e cila mund vetëm t’i sillte probleme.

Hoxha dyshonte se në Shqipëri do krijoheshin dy fronte antikomuniste, Kosova dhe Veriu i vendit te cilat përbënin dhe pjesën më të madhe të tij. Megjithese, LDB teknikisht mbaroi në 1944,  në të vëretë lufta në Shqipëri mbaroi diku nga mesi apo fundi i viteve pesedhjet. Mund të thuhet  pa druajtje se zonat e Veriut luftuan ashpër për përmbysjen e pushtetit komunist duke përfshirë Mirditën, Puken, Malsinë ku kishin aktivitet intensiv grupet të cilat synonin të hidhnin pushtetin e Enver Hoxhës. Keto grupe Hoxha i quajti banda diversantësh, por në fakt organizimi i tyre vinte nga jashtë dhe mbështetja e tyre ishte vet populli. Ideja se grupe të tilla mund të lindnin në Kosovë, ishte e pakonceptueshme për Enverin, dhe jashtë mundesisë së tij për te mbytur revoltën antikomuniste.

E dyta, Enver Hoxha, mbas luftës se dytë boterore ju bashkangjit lindjes komuniste dhe preu çdo marrdhenie me përëndimin i cili edhe “mund” të përkrahte çështjen shqiptare, pasi Perëndimi nuk do deshironin daljen e Jugosllavisë dhe partneres të saj politike Rusisë në zonën e Mesdheut. Megjithëse këto janë hipoteza, është i qartë fakti që Hoxha nuk i dha mundësi vendit të kishte përkrahjen e Perëndimit,  gjë e cila ishte në dëm të vendit dhe kështu Kosova ishte një çështje e mbyllur njëherë e përgjithmonë.

E treta, Enver Hoxha nuk kishte pretendime kombëtariste, dhe aq më tepër patriotike. Megjithëse e kam përmendur që Enver Hoxha e bastardoi konceptin e marksizmit, i cili presupozohet te jete social, Hoxha përsëri ngelej në thelb komunist, pra Hoxha ishte për përbashkësi ideologjike. Duke qënë se  ideologjia e tij nuk i kapërceu dot kufinjtë në tokat shqiptare në Kosovë, atëherë Hoxha nuk kishte pse të ndërmerrte rrezikun dhe të luftonte për krijimin e një shteti-komb demokratik ku nuk i shpëtonte dot pluralizmit.

Qeveritë e tranzicionit dhe çështja shqiptare

Në 23 vitet e fundit, “mahnitja” e ndërkombëtarëve me Berishën përsa i përket çështjes kombëtare qëndron në faktin se Sali Berisha u përpoq të ruante paqen dhe stabilitet në rajon mbas 2005, pavarësisht se  nuk e preku fare çështjen e Kosovës, dhe kjo i vinte për shtat ndërkombëtareve të cilët nuk janë të pregatitur për një konflikt te ri Ballkanik.  Ashtu si Hoxha, edhe Berisha u kufizuan me pushtetin e tyre absolut brenda kufinjve të vendit. Por Berisha shkoi një hap më përpara se Hoxha, Berisha bëri premtime boshe se do të paiste të gjithe ata që kanë kombësi shqiptare me pashaporta. Kjo ishte një shashkë e cila hodhi tym dhe u qartësua menjëherë pasi u morr vesh se ishte vetëm një demagogji e Berishës për të fituar elektorat. Në thelb, megjithëse tingëllon mjaft pozitive nuk është asgjë përveçse të ngopësh një popull me lugë bosh kur në të vërtetë Berisha nuk ka kontribuar aq sa duhet për çështjen shqiptare.

Përpjekjet për drejtësi

Në përpjekjet per drejtësi, ajo çka ngjall dekurajim dhe pesimizem është fikja që ndërkombëtarët i bëjnë shkëndijës së kombëtarizmit tek shqiptarët. Eksperienca ka treguar se çka është kyçe është përqasja e problemit. Të jemi të bindur dhe të qartë, në këtë gjëndje që ndodhemi tani, po t’i  hyjmë një ndërmarrje të tillë nuk do kemi të gjithë popullin me vete pasi populli shqiptar është mjaft i përçarë ideologjikisht dhe jo të gjithë janë të mirinformuar apo njohin teorinë e shtetit-komb. Këtë e tregoi qartë zhgënjimi i Aleances Kuq e Zi në zgjedhjet e 2013, i cili kishte ideologji të përngjajshme me krijimin e shtetit komb. Madje, disa shqiptarë me pikpamje të majta nuk e përtypin fare këtë ide; ndërsa shqiptarë të tjerë janë të grimcuar siç shkruan Grid Rroji, në shumë drejtime; krahinore, ideologjike, partiake, etj. Por ka rëndësi që ajo shtresë që mbështet idenë e Shqipërisë shtet-komb të jetë e bindur në të dhe ta përqas me dinjitet, me llogjikë, me argumenta të pakontestueshëm, me rekomandime për të ardhmen, me modernizëm, duke pasur paqen dhe stabilitetin në rajon në mëndje.

Krijimi i një shteti të ardhshëm të kombit shqiptar nuk është një betejë e cila luftohet ne fushën politke, diplomatike apo gjeopolike. Nuk është një betejë që duhet të luftohet vetëm nga Albin Kurti, Shpend Ahmeti apo Kreshnik Spahiu. Krijimi i shtetit komb kryhet në disa nivele paralele, dhe bashkimi me Kosovën është vetëm njëri nga ato nivele. Këta zotërnij kanë hedhur idenë dhe kanë parashtruar rrugët politiko-administrative për arritjen,  por duket që as ndërkombëtarët  dhe as një nga qeveritë e Tiranës apo të Prishtinës nuk e kanë në axhendën e tyre të afërt apo të largët. Për këtë çështje që të avancojë më shumë, organizata politike apo shoqërore duhet të ushtrojnë trysni në dy qeveritë përkatëse për hapjen e dialogut në shkallë më të gjerë dhe krijimin e mundësive. Berisha mundësoi lëvizjen e lirë me hapjen e Rrugës së Kombit por ky është vetëm një hap në përpjekjet e një qeverie e cila ka përgjegjsi për kombin shqiptar brënda dhe jashtë kufijve. Por në fund të fundit është populli shqiptar brenda territoreve ai që duhet të vendos.

Përpara se populli të vendos dhe referendumi të ket sukses për një ndërmarrje kolosale të kësaj natyre, popullit duhet t’i krijohet mundësia për të bashkëpunuar në disa nivele të cilat do të sheshojnë terrenin për më vonë. Keto nivele janë, politike, diplomatike, kulturore, arsimore, shpirtërore etj. Pra ky multi-nivel është ai që do krijoj gradualisht bashkimin në një shtet komb. Aktualisht, Kosova e ka të domosdoshëm bashkimin me Shqipërinë sepse rreziku serb është gjithmon i pranueshëm, madje argumenti që Albin Kurti parashtron është: Pritja e hyrjes në BE mund të jetë e larget, mund të jetë një plan edhe njëzet vjeçar, gje e cila është plotësisht e besueshme. Në këto njëzet vjet çdo gjë mund të ndodh. Kosova është shtet i pavarur por jo sovran. Kosova nuk ka ushtrinë e saj por mbështetet në mbrojtjen e trupave të NATOs. Sado pozitiv të jetë ky fakt, e pengon Kosovën të ec me këmbët e veta”.

Pra cilat ngelen rrugët alternative për unifikimin e dy shteteve me të njëjtën kombësi? Diku duhet filluar, dhe çdo hap përben një hap përpara, dhe jo një hap mbrapa ose një e ndenjur në vend numëro. Bashkimi i kapitalit kulturor dhe arsimor, përbën një anë shumë të rëndësishmë të unifikimit kombëtar. Kapitali kulturor eshte shqiptari vet. Kjo realizohet me dëshirën dhe vullnetin e qeverive të Kosovës dhe Shqipërisë. Me bashkim kulturor dhe arsimor kuptohet unifikimi i sistemit arsimor ku të dy vëndet të kenë të njëjtat programe shkollore, të njëjtin kurrikulum gjuhësor, shkencor dhe shoqëror. Besa Shahini, analiste e Inisiatives për Stabilitet Europian, në një konferencë në Universitetin Columbia te mbajtur në maj të 2013 shprehu shqetësimin e saj për sistemin arsimor në Kosovë i cili është shumë mbrapa për mungesën e infrastrukturës dhe personelit të domosdoshëm. Rast si ky duhet të behët fillesë e nje inisiative nder-qeveritare midis Kosovës dhe Shqipërise për unifikimin e sistemit arsimor.

Kooperimi në fushën ekonomike gjithashtu, është vendimtar për të dy vëndet për një bashkepunim të ngusht ekonomik, për krijimin e bizneseve apo shoqërive të përbashketa. Ekonomia e Kosovës ashtu si ajo e Shqipërisë janë ekonomi konsumi, asnjë nga këto dy vënde nuk prodhojnë. Kjo gjë duket absurde, por hapja e mundësive për ngritje ekonomike duhet t’i kaloj kufinjte përkatës. Këto lloj kooperimesh i hapin rrugë gradualisht krijimit të sistemeve të përbashketa në shumë fusha.

Pengesat e njehsimit si komb shqiptar

Pengesat e njehsimit si komb janë disa sjellje të cilat bien në kundërshtim me qëllimin e tij. Këto pengesa paraqiten nga ata që nuk janë për një bashkim kombëtar por edhe nga ata të cilët e dëshirojnë një diçka të tillë, pavarsisht se duket si paradoksale.

Së pari, si komb duhet të jemi të respektueshem ndaj ligjeve ndërkombëtare paçka se shumë herë kanë qënë të padrejta për ne. Ligjet, vendimet ndërkombetare duhen respektuar siç i respektojnë të gjitha kombet dhe kjo është shenjë e qyteterimit. Aktualisht, trojet Shqiptare janë të ndare në disa rajone, vende, krahina dhe natyrisht disa nga to janë pjese juridiksioneve të huaja. Dy më të medhat janë dy shtetet e pavarura Shqipëria dhe Kosova. Fatkeqsisht, harta e Shqipërisë është ajo që bota njeh sot dhe jo ajo e 1912 e cila përbehet nga katër vilajetet. Me gjithë dëshirën e unifikimit mbarkombëtar, nuk duhet të biem në grackën e nacionalizmit. Pra valvitja e hartës së Shqipërisë Etnike, tani për tani më shumë prish se sa ndeq punë për disa arsye.

Të jemi të qartë se sa herë që nxjerrim publikojmë harta të Shqipërisë Etnike, provokojmë,  tregojme menjeherë se kemi ambicje territorjale ndaj vendeve fqinje. Kjo i le të kuptojnë ndërkombëtarëve se ne nuk e respektojme vendimin dhe perpjekjet e NATOs dhe SHBAs, për çlirimin e Kosovës dhe shkëputjen e saj nga Sërbia. Kjo na ul shume pikë në çështjen tonë në komunitetin ndërkombëtar dhe mund të jetë një nga arsyet që kombëtarizmi shqiptar është kritikuar pa hyrë ende në skenën politike duke u keqinterpretuar si nacionalizem.

Ky është imazh arrogant që ne i paraqesim arenës ndërkombëtare, kur ne në fakt luftojme për më shumë se kaq.  Ne jo vetëm luftojmë për unifikim të trojeve tona, por edhe për dinjitet kombëtar, për respektim te qënies tonë kombetare. Hartat e Shqipërisë Etnike tani për tani nuk bejnë gjë tjetër veçse kufizojnë dimensionin tonë si komb dhe i japin argument Sërbisë dhe Greqisë për pretendime territorjale nga ana jonë. Këto vende duhet të mësohen me idenë që në fakt dy shtete shqiptare pavarësisht se politikisht nuk janë të bashkuar, shpirtërisht janë një dhe nuk ndahen dot. Harta e Shqipërisë Etnike do bëhet legjitime vetëm kur të krijohet shteti-komb, kur bota të njoh Shqipërinë si shtet-komb, por deri atehëre kjo hartë është në kundërshtim me ligjet ndërkombëtare dhe hap konflikte të padeshirueshme. Ne nuk duhet të paraqitemi me pretendime territoriale, por me deshirë bashkimi te kombit  shqiptar, kjo deshirë i kalon caqet territorjale dhe hyn ne nje dimension tjeter, ate shpirtëror.

Së dyti përçarja krahinore egziston për shumë arsye që unë dhe kolegët e mi i kemi përmendur. Përçarje ka jo vetëm brënda territorit të Shqipërisë po edhe asaj të Kosoves gjithashtu edhe midis Shqiperise dhe vet Kosovës. Siç u shpreh Shpend Ahmeti, këto pretendime janë jo-substanciale dhe kanë të bëjnë më tepër me ndryshime kulturore midis krahinave, por jo ndonjë arsye e ndjeshme për të mos u bashkuar si komb. Ajo që në rradhë të parë i duhet kombit tonë është unifikimi shpirtëror. Unifikim shpirtor në vendet apo kombet te cilat i përkasin një feje ndodh më lehtë. Në Shqipëri dhe Kosovë ku dominojnë tre lloj besimesh fetare kjo gjë nuk mund të ndodh. Unifikimi shpirtëror (fetar) duhet të ndodh mbi bazë tjetër dhe kjo duhet të jetë kombëtarizmi, vlerësimi i të qënit shqiptar, respekti ndaj shqiptarit pa dallim krahinor apo fetar dhe në fund të fundit dashuria dhe toleranca për njëri tjetrin. Kjo ide është hedhur edhe nga studjuesi Ledjan Prifti.

Së treti, kohët e fundit, në rrjetet sociale (atje ku shkëmbehen dhe përleshen idete) sepse bota virtuale na bashkon si shqiptar, po vjen vërdallë dhe një debat mbi legjitimitetin e luftëtareve të UÇKs dhe të kaluarën e tyre. Opinione të ndryshme egzistojnë se disa publiçist janë të paguar për të hedhur baltë mbi çështjën Shqiptare. Mbase; ka të ngjarë, qarqe të ndryshme edhe mund ta justifikojnë me mjete krejt legjitime duke i quajtur si “studime te përbashkëta” por që në thelb janë mjaft të njëanshme dhe hapin preçedentë për te ardhmen. Detyra e çdo shqiptari është të thotë jo, në qoftëse këto lloj studimesh, demtojnë imazhin tonë si komb dhe çështjen tonë të mbijetesës në Ballkan. Mos të harrojmë se Shqipëria ka ecuar në fijen e perit për rreth pesqind vjet. Këtu ku jemi, nuk jemi keq, por nuk jemi aty ku duam te jemi dhe ku duhet të jemi, te bashkuar në një shtet-komb.

Në përfundim, krijimi i shtetit-komb është rrugë e gjatë dhe me shumë pengesa. Është e realizueshme me vullnet të mirë dhe me dinjitet. Krijimi i shtetit komb nuk është një ndërmarrje arbitrare e qeverive, por i deshirës së mirë të popullit për të qenë i unifikuar, shpirterisht, nga ana kulturore, politikisht, ekonomikisht dhe juridikisht. Unifikimi kombëtar do të realizohet vetëm atëherë kur populli të jet gati. Në qoftëse populli nuk është gati kjo nuk realizohet. Por pregatitja e popullit është ajo që kemi në dore ne. Krijimi i mundësive për bashkëpunim është ajo që ne mund të fillojmë pa humbur kohë. Në mënyrë që populli të jetë gati duhet të rrafshohen të gjitha pengesat, mentalitet, te rritet toleranca, të ndalohet politika përçarëse. Kështu, ish Ambasadori Walker theksoi, “Në qoftëse populli shqiptar do ta kërkoj  unifikimin unanimisht ateherë dhe ndërkombetarët nuk kanë zgjedhje tjetër përveçse ta pranojnë vullnetin e popullit shqiptar”.

GRIMCA KULTURE BASHKEKOHORE SHQIPTARE:

Sulejmani i Madhërishëm rinis në shtator, ja surprizat në seritë e reja:

Për momentin seriali më i pëlqyer nga shqiptarët “Sulejman i Madhërishëm” është ndërprerë për të rinisur sërish në shtator, me seritë e reja të sezonit të tretë, dhe sezonit të katërt. Do të ketë mjaft surpriza me vijimin e ngjarjeve, por edhe personazhe të rinj, të cilët do të luajnë në sezonet e ardhshme. Siç e keni marrë vesh tashmë, Sulltaneshë Hyrremi, do të luhet nga një aktore tjetër, por nuk do të jetë ky i vetmi ndryshim i vazhdimit të serialit. Ne kemi përgatitur për ju në këtë numër të rubrikës së telenovelave një përmbledhje të ngjarjeve dhe të personazheve të rinj që do të jenë pjesë e serialit më të ndjekur “Sulejman i Madhërishëm”. Ndërkohë në ekranin e “AS” çdo ditë në orën 15:30 do të transmetohen seritë e sezonit të dytë, dhe për të gjithë ata që i kishin humbur kjo do të jetë një mundësi e mirë për ti parë, dhe për të lidhur ngjarjet në shtator, kur të nisin edhe seritë e reja.

<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<

Aktorja që do të zëvendësojë Hyrremin

Vahide Gordum, është aktorja që do të interpretojë Sulltaneshën Hyrrem në sezonin e IV të serialit “Sulejman i Madhërishëm”. Aktorja Meryem Uzerli nuk do të jetë pjesë e sezonit të ardhshëm të serialit. Ajo do të mungoj nga sezoni final i serialit për shkak të gjendjes së saj jo të mirë shëndetësore, raportuan mediat turke, të cilat sqaruan më tej se aktorja është larguar nga Turqia duke u kthyer në vendlindjen e saj, në Gjermani. Me të në Gjermani ka shkuar edhe i fejuari i saj, Can Ates.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Një aktore italiane në serial
Në sezonin e 4-ët në serial do të futet gruaja e Princit Selim, Nurbanu Hatun, e cila më pas do të bëhet Sulltaneshë pasi Selimi bëhet sundues i Perandorisë Osmane. Mendohet se ajo mund të ketë qenë ose një fisnike nga Venecia ose spanjolle me origjinë. Nurbanu pati 4 fëmijë me Selimin 3 vajza dhe 1 djalë (Murad III, Esmehan Sultan, Fatma Sultan, Şah Sultan). Muradi III trashëgoi fronin duke u bërë Sulltan për 9 vjet. Kështu Nurbanu udhëhoqi haremin si Valide nga 1574 deri me 1583. Vdiq me 1583 në Stamboll. Thuhet se personazhin e saj do ta realizoje aktorja me origjine italiane Denise Capezza.

<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<

Luran Ahmet, një shqiptar
në Sulejmani i Madhërishëm!

Luran Ahmeti ka lindur më 31 korrik 1974 në Shkup, Maqedoni. Shqiptari nga Maqedonia ka korrur një sukses të madh në televizionet turke. Ka marrë pjesë në seriale si “Elveda Rumeli”, “Balkan Düğünü” dhe së fundmi në serialin turk më të ndjekur “Muhtesem Yuzyil”. Ai do të luajë rolin e një pashai, Hysrev Pasha, ndërkohë Sulejmani do që ta martojë me Hatixhenë (motrën e tij), por Hatixheja nuk pranon.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Arkitekti shqiptar që u
dashurua me vajzën e Sulltanit

Një tjetër personazh shqiptar shumë i rëndësishëm në Perandorinë Osmane do të futet në serial, pikërisht Mimar Sinani. Mimar Sinani (i vërtetë) lindi në 1490 dhe vdiq në 1588, ishte një shqiptar me profesion arkitekt. Ai është dizenjuesi i shumë xhamive ku më e rëndësishmja është Xhamia Sulejmanie e ndërtuar me urdhër të Sulltan Sulejmanit. Gjithashtu ka dizenjuar dhe Xhamine e Sulltaneshës Mihrimah dhe thuhet se ka qene i dashuruar me Sulltaneshen Mihrimah. Ndër punimet e tjera numërohen shumë; ndërtoi 84 Xhami, 52 mesxhide, 57 medrese, 7 Spitale, 22 mazoleume, 17 streha për të varfërit, 5 ujësjellësa, 8 ura, 20 hane dhe 48 hamame. Ai do të interpretohet nga aktori i njohur Gürkan Uygun, i njohur në rolin e Memati në serialin “Lugina e Ujqërve”!

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Gruaja e dytë e pasardhës Mustafait

Në serial do të futet një personazh tjetër, Rumeysa Hatun, motra e Gabrielës e cila do të bëhet gruaja e pasardhës Mustafait. Ajo ishte gruaja e tij e dytë, pas Ayse Hatun me të cilën pati një vajzë. Me Rumeysen ai pati 4 fëmijë; 2 vajza (Handan Sultan, Mihrisah Sultan) dhe 2 djem (Sehzade Mehmet, Sehzade Orhan). Dilefruz do të thotë diçka shumë e veçantë kurse Rumeysa do të thotë ylli më i madh. Nga kuptimi i emrave që ai i vuri duket se sa i lidhur ishte ai me Rumeysen.

>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>

Kivanc Tatlitug, Princ Selimi në
serialin “Sulejmani i Madhërishëm”

Aktori i famshëm turk Kivanc Tatlitug i njohur per rolet e suksesshme në serialet ‘Gymysh’, ‘Ezel’ dhe së fundmi në “Kuzey Guney”, do të jetë pjesë e serialit më të ndjekur turk të momentit Sulejmani i Madhërishëm. Ai do të luaj rolin e Princ Selimit në moshë të rritur. Kivanc Tatlitug, ka arritur nënshkrimin e kontrates me ‘TIMS Production’ për sezonin e katërt të serialit që ka arritur një audiencë të konsiderueshme në shumë shtete të Ballkanit, Emirateve të Bashkuara dhe në Europë. Kivanc do jetë prezent me rolin e Princ Selimit gjatë gjithë sezonit të fundit të Sulejmanit të Madhërishëm, personazhi i të cilit do të bëhet edhe Sulltani i Turqisë. Lajmi u bë i ditur nga gazeta të ndryshme turke, ndërsa xhirimet e sezonit të katërt dhe të fundit do të fillojnë nga muaji shtator, në ‘cast-in’ e të cilit pritet të jenë edhe dy aktorë të tjerë të famshëm.

(Marre nga Tirana Observer: http://www.tiranaobserver.al/2013/07/22/sulejmani-i-madherishem-rinis-ne-shtator-ja-surprizat-ne-serite-e-reja/)

 

SI TË MARRËSH VIZË PËR NË SHQIPËRI?

Çdo i huaj që dëshiron të vijë në Shqipëri duhet t’u përshtatet kushteve më të fundit që ka miratuar qeveria për të marrë vizë. Duke filluar që nga dita e djeshme ka hyrë në fuqi ligji i ri për hyrjen dhe trajtimin e të huajve. Në këtë ligj vihet re se një sërë vendesh kanë të drejtë të hynë në vendin tonë vetëm me pasaportë apo kartë identiteti. Kriteri kryesor për të përfituar vizë është plotësimi i dokumentacioni. Është shumë e rëndësishme që secili duhet të ketë ftesën e personit qe e ka ftuar në Shqipëri dhe te certifikata mjekësore nëse ka ndonjë sëmundje.

 Dokumentet

-Ftesa e garantit/ftuesit në Shqipëri;

-Bileta/rezervimi për kthimin

-Dëshmia për akomodimin e mbështetur në prova

-Leja e punës nëse hyn në Shqipëri për motive punësimi;

-Mjetet financiare, shqiptare ose valutë e huaj, që mund të shkëmbehen në një agjenci këmbimi në Republikën e Shqipërisë ose forma të tjera pagese, që pranohen në transaksionet tregtare në Republikën e Shqipërisë, si çek, kartë krediti etj.

-Dëshmia e mjeteve financiare nga subjekte financiare në Republikën e Shqipërisë, si: kontratë llogarie bankare, librezë depozite etj., qoftë për periudhën e qëndrimit të synuar, ashtu dhe për kthimin në vendin e tij të origjinës ose periudhën kur do të qëndrojë transit në një shtet të tretë, në të cilin ai është i sigurt që do të pranohet ose provon se është në gjendje të përfitojë mjete të tilla në mënyrë të ligjshme në Republikën e Shqipërisë, në shumën 30 (tridhjetë) euro për ditë qëndrimi dhe 15 (pesëmbëdhjetë) euro për të miturin

-Kartela origjinale e vaksinimit ndërkombëtar, kur i huaji vjen nga vende të prekura nga epidemi ose sëmundje, për të cilat legjislacioni shqiptar e kërkon.

Në rast se i huaji nuk është i pajisur me kartelë, njoftohen strukturat e specializuara të Ministrisë së Shëndetësisë, për të marrë së bashku masat e duhura, sipas legjislacionit në fuqi.

2. Pas kontrollit të dokumentacionit në pikat e kalimit kufitar apo jashtë tyre, autoritetet kompetente kryejnë këto procedura:

-Regjistrimin e të huajit kur hyn dhe del në mënyrë të ligjshme nga Republika e Shqipërisë sipas dokumentit të tij të udhëtimit

-Regjistrimin e të huajit, të cilit, për arsye të parashikuara në ligj ose në akte nënligjore, i refuzohet hyrja në territor

-Regjistrimin e të huajit që kërkon azil në kufi

Kush përjashtohet nga tarifat

a) fëmijët deri në moshën 6 vjeç

b) mbajtësit e pasaportave diplomatike dhe të shërbimit

c) anëtarët e organizatave jofitimprurëse të moshës nën 25 vjeç, të cilët marrin pjesë në seminare, konferenca, ngjarje sportive, kulturore apo arsimore, të organizuara nga organizatat jofitimprurëse

ç) nxënësit e shkollave, studentët, studentët pasuniversitarë dhe mësuesit shoqërues që synojnë të qëndrojnë për qëllime të studimit ose trajnimit arsimor

d) studiues, të cilët udhëtojnë për qëllime të kryerjes së kërkimit shkencor në Republikën e Shqipërisë.

 Marre nga: http://www.standard.al/te-marresh-vize-per-ne-shqiperi-kriteret-dhe-vendet-ku-mund-te-aplikohet)

VALBONA KARANXHA: PARTITË KARIZMATIKE DHE PROÇESET DEMOKRATIKE BRËNDA TYRE

Partitë janë grupime njerëzish të cilët i bashkon një ideologji e caktuar. Ky mund të jetë një përcaktim bazik i partive politike. Partia siç e kam shpjeguar edhe më përpara është instrument me të cilin një grup politik vë në zbatim platformën e tij. Partitë si shumica e organizatave kanë një strukturë hierarkike. Ato i kanë rrënjët në njësitë lokale ose të vogla dhe strukturat e larta ngushtohen në numër por rriten në rëndësi. Në qëndër të  partisë është kryesia e saj më lidërshipin. Zakonisht, në një vend demokratik  njësitë e vogla organizative zgjedhin përfaqsuesit në rang kombëtar duke mbajtur në mëndje aftësitë e kandidatëve për të mbajtur post publik. Kjo ndodh në konventën e partisë apo mledhjen e saj dhe ky proçes i lë rradhën se kush do kryesojë qeverinë në rast se partia në fjalë fiton dhe percakton cilat do jenë politikat e saj publike në të ardhmen

Praktika ka treguar se njësitë e vogla partiake janë kyçe në jetën e një partie e cila mbështetet në parime demokratike. Partitë janë të ndryshme në formë dhe funksion. Partitë Europiane, sidomos ato të krijuara mbas Luftes së Dytë Botërore, njihen si parti te masave, pasi përfaqsojnë organizatat laburiste të cilat në Europë kanë baza socialiste. Gjithashtu, një lloj organizimi partiak janë partitë elektorale, si të cilat mund të karakterizohen partitë që operojnë në SHBA; Republikane dhe ajo Demokratike. Por në anën tjetër, në spekrin e partive politike janë edhe ato karizmatike. Pa u futur shumë në teori, këto parti janë njësi politike të cilat dominohen nga një lider i vetëm.

Të para në një kontekst, sistemi partiak në Shqipëri përbëhet nga shume parti midis të cilave dy dominojnë jetën politikën e vëndit, dhe pjesa tjetër nuk ka ndjeshmëri pothuajse fare në jetën politike, me përjashtim të zgjedhjeve të 2013 ku LSI hyri si forcë politike e tretë, por që popullariteti i saj është mjaft i mjergullt pasi akuzat dhe testet statistikore presupozojnë që kjo forcë politike ka blerë vota për të pjesmarrë në pushtet http://www.fshad.com/7/post/2013/07/july-01st-20132.html. Duke u ndalur vetëm tek dy forcat politike PD dhe PS vlen të përmëndet se të dyja funksionojnë në të njëjtat korniza të partive karizmatike.

Së pari,  megjithese flasim për dy procese të ndryshme në kontekstin e Shqipërisë të dyja keto parti nuk veprojnë në baza demokratike. Konventat e partive respektive te PD dhe PS të cilat u zhvilluan në mars te 2013 ishin larg asaj që duhet të ndodhin në konventë. Partia Socialiste prezantoi koalicionet ku kryetarët e tyre shprehën solidaritet për të arritur objektivin e largimit te Berishës nga pushteti. “Jemi një tren me 36 vagona që hecën përpara” siç u shpreh Skënder Gjinushi.  Ndërsa PD u fokusua në arritjet sidomos në dixhitalizimin e vëndit dhe politikat arsimore te cilat janë mjaft të debatueshme për politikën e padrejtë që ka ndjekur qeveria e Berishës në shpërndajen e fondeve. Megjithatë, në konventën e saj nuk u shpreh aspak ndërrim kursi apo startegjie, gjë e cila tregonte jo vetëm se sa e shkëputur nga realiteti ishte PD e kryesuar nga Berisha, por në të njëjtën kohë ajo  nuk kishte aritur të kuptonte se sa kapital kishte humbur në vite.

Në një pikpamje demokratike, asnjë nga këto parti nuk qëndroi afër popullit dhe bazave të saj. Strukurat e tyre janë aq “top-down” sa pothuajse është e e pamundur të konceptohet lidërship i pëërbashkët ose i ndarë. Në rastin më të afërt, listat me kandidatët për deputet u përpiluan nga vetë kryetarët e saj dhe nuk erdhën fare nga njësitë e vogla të cilat janë më afër popullit. Me një fjalë, populli as nuk pati impaktin me të vogël në përpilimin e tyre. Asnjë lloj procesi për propozimin e kandidatëve nuk u krye, përkundrazi ky lloj lidershipi autoritarian vendosi ata individë të cilët garantonin vazhueshmeri financiare të fushatës elektorale PS; dhe nga ana tjetër i garantonte një rreth të ngusht të besuarish në rradhët e PD për mbijetesën e saj.

Në fakt, partitë karizmatike janë të centralizuara dhe pushteti përqëndrohet në duart e një individi. Në Shqipëri, lideri ka pushtetin absolut në këto parti dhe drejton politikën. Ky lloj sistemi i jep fuqi të pakontestueshme vetëm një individi, pasi kryetari i partisë është kryetar i mazhorancës dhe rrjedhimisht bëhet kryeministër i vendit. Pra kjo mledhje pushteti  në duart e një individi paralajmëron për krijimin e një sistemi autoritarian.

Në kontrast, në një demokraci të konsoliduar si SHBA, dy partitë kryesore, ajo Demokratike dhe Republikane propozojnë kandidatët për përfaqsim si edhe atë për president, por ndryshe nga sistemi i dy partive shqiptare, kryetarët  apo drejtuesit e ketyre partive kanë funksion administrativ dhe jo lidërshipi. Domethëne, sekretari dhe kryetari i partise merret me përpilim platformash, mbledhje fondesh, dhe detyra të tjera administrative të cilat janë në përputhje më politikat që pritet të ndjek kjo parti në qoftëse vjen në pushtet. Propozimi i kandidatit për president vjen nga njësitë bazë dhe kjo ka shume rëndësi në proçesin demokratik.

Le t’i kthehemi rastit të PD, pa u futur në histori, mbi kontrollin absolut të Berishës mbi të, sot PD ndeshet me një proçes serioz i cili do të tregoj se ç’fare rruge do ndjek ajo në vitet e ardhshme. Berisha dha në mënyrë befasuese dorëheqjen pa i lënë kohë elektoratit të reflektonte. Sipas, Prof. Dr. Afrim Krasniqi, ky vendim mund të priste edhe për pak kohe, derisa të qartësoheshin rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve, dhe të analizoheshin faktorët që ndikuan në humbjen e saj.  Pra, aktualisht anëtarët e lodhur dhe militantët e PD do duhet jo vetëm të tresnin humbjen,  por edhe të ndeshen me një dilemë tjetër që mbase nuk janë të pregatitur ende për të. “Kandidatura të lira, dhe një anëtar një votë” ishte thirrja e Berishës për demokratizimin e zgjedhjes së kryetarit të ri.

Në parim ky proçes duket si demokratik dhe i lirë sepse vota është themeli i saj, por i parë nga afër edhe ky proçes është mjaft i kontrolluar nga Berisha për disa arsye. E para, Berisha nuk lejoi asnjë “të huaj” të kandidoj për këtë post dhe i quajti “gjela në maj të plehut të cilët duan të përçajnë partinë”. Deri diku i jap të drejtë, kush nuk është anëtar i PD dhe nuk ka paguar kuotat ose ka dhënë kontributin e tij nuk është gati të marr një ndërmarrje të tillë pavarësisht nga ngritja dhe vullneti i mire. Kjo është kërkesë bazike. Për të shkuar një hap më larg dhe tingëlluar më demokrat Berisha vijoi “Le të anëtarsohen njëhere dhe të shohim”, por të gjithë e dimë nëntekstin e kësaj. Këta individë, kushdo qofshin,  nuk do kenë shans t’i afrohen strukturave të larta të PD, aq me tepër të jenë lidërshipi i saj

Indikuesi i dyte i mungesës së proçesit demokratik është hedhja e kandidaturave të lira. Edhe ky duket shumë demokratik si proçes, por ka disa  kleçka. E para në garën për kryetar nuk paraqitet një set standartesh mbi të cilat kandidati kualifikohet. Standarte të cilat përpilohen në mënyrë demokratike nga vetë anëtarët e PD, dhe të cilat qartësojnë më mirë kandidaturën e çdo kujt, pa i lene vend hatërllëqeve. Këto standarte, në gjykimin tim, janë me demokratike se ftesa “le të futet kush të dojë dhe unë do përzgjedh”. E dyta, asnjë nga emërimet e kandidatëve  nuk erdhi nga njësitë lokale bazë, por u paraqitën vëtëm dy figura me shumë hije në të kaluarën e tyre dhe pa asnjë arritje substanciale. Këto figura janë njerëz të afërt të cilët kanë punuar për Berishën dhe janë miq familjar. Kritikat mbi Olldashin dhe Bashën kanë vërshuar edhe nga anëtarë ose ish-anëtarë të partisë demokratike.

Në vijim, gara midis Bashës dhe Olldashit  nuk lindi si pasojë e eleminimit të një grupi të gjerë kandidatësh të tjerë në sajë të standarteve të parapërcaktuara, por këto ishin dy kandidaturat e vetme. Opinioni publik u shpreh se individë të tjerë nuk u inkurajuan apo më qartë u ndaluan të konkurronin. E fundit, PD la komplet ne harresë diversitetin brënda saj duke mos inkurajuar faktorin femër të kandidojë, ose më mirë faktori femër nuk u përfill. Kjo tregon se proçesi i Berishës është paragjykues ndaj tyre dhe politika është dominacion mashkullor.

Në fund, fushata për kryetar te PD vazhdon midis dy kandidatëve të paramenduar dhe të përzgjedhur nga Berisha. Këtu tregohet që PD ka ndërmënd të ngelet parti karizmatike e përqëndruar në duart e një lideri i cili nuk i pret dot litarët e afeksionit me të. Nuk dihet se sa aftësi do ketë Olldashi apo Basha për të drejtuar partinë dhe vëndin, por bazuar në eksperienca të mëparshme do jetë mjaft e vështirë. Këta dy kandidatë jo vetëm që kanë një përgjegjsi kolosale përpara tyre por ashtu edhe përpara elektoratit demokrat  dhe në fund popullit në tërësi. A paralajmërojnë ndryshime në kursin e PD dhe menyrën se si ajo bën politikë? Në qoftëse jemi në gjëndje t’i përgjigjemi kësaj pyetje atëherë mund ta kuptojme drejt se ku do jetë PD në katër ose tetë vjetët e ardhshme.

AGRON TUFA: MBI STILIN SHPËTIMTAR TË FEVZIT

Personazhet e medias, bash ata aktorë që përndezin sfondin e “pushtetit të katërt” nuk janë prej shumë kohësh ndërmjetësues të së Vërtetës. S’kemi pse t’i idealizojmë. Në Shqipëri ata njihen prej gjithkujt, sidomos me faktorizimin absolut gjatë fushatave zgjedhore, kryesisht në sajë të shërbimeve me efikasitet të lartë që i bëjnë vetvetes, kompanive multimediatike të biznesit, i cili është i lidhur açik me dy partitë politike. Pa ua përmendur emrat të gjithëve (sepse më të njohurit njihen me gishtat e njërës dorë) mund të themi se të gjithë ata e kanë pasur kohën e bollshme të na bindin, që i vetmi rol i tyre është jenë “viagra” të pushteteve politike.

Kështu skema e mercenarizmit mediatik nuk ka ndryshuar fare në këto dy deceniet e fundit për këto kryepersonazhë, që e sundojnë median e ekranit dhe letrës; sipas kësaj skeme perfitimesh ata ndahen në dy palë: njëra e nxjerr “karburantin” e makinerisë së servilizmit nga pozita në pushtet, tjetra – nga opozita. Ka dhe një palë të tretë, e cila në sajë të stazhit të gjatë të përvojës e ka pasuruar skemën, duke e nxjerrë “karburantin” edhe nga pozita edhe nga opozita. Në këtë rast kemi të bëjmë me formatimin dhe promovimin e një tipologjie të re në peisazhin mediatik – atë të “Qerratait të madh”. Këtë piruetë striptize të mercenarizmit mediokratik sapo e shfaqi Blendi Fevziu.
Efekti i tij shkaktoi një zilepsje të admirueshme tek siamezët e mediave të tjera, ndaj në njërën prej të përditshmëve tona pamë të na shpjegonte se “si u prish me Berishën”.  Kështu karakitatura e Bruno Vespës e vërtiti elokuencën e shpjegimit duke e shpënë atë në një sferë krejtësisht mistike, mitomane e fatidike. Në një faqe gazetë të intervistës së tij, në stilin rrëshqitës e fërshëllyes të togut të bashktingëlloreve gjarpëruese  me “fvz”, tregon “mosmarrëveshjet” (apo keqkuptimet) që ka patur me Berishën e krerë të tjerë të PD-së. Në thelb të misticizmit të tij, Fevzi shpjegon se mosmarrëveshja ka natyrë “stili”; se, gjoja ai nuk ka pranuar të drejtonte “Taun Holl-in” e Berishës, njëlloj siç nuk ka pranuar ta bëj këtë më 2005 për Bashën, për shkak se, “nuk përputhej me stilin tim”. Që ka stil mercenarizmi, këtë nuk e vëmë në dyshim. Po ç’lidhje ka kjo me atë farë “stili” të Fevzit, që ose përzihet dhe flet vetë më shumë se të ftuarit e tij, ose ndërpret sipas interesit me tundje-shkundje krahësh e këmbësh, si polic trafiku, ose kërcënon me shkop apo firas përfare nga prania në studio, duke i lënë ta kapërthen e kacagjelon palët në debat? Të vetmin stil (nëse quahet stil) të Fevzit e kemi parë të shfaqet jo në parametra stilistikë të zhanrit, po në shërbimet e vyeshme ndaj palëve fitimtare, aq hapur, aq trashë e ulëritshëm, sa të bën me turp para ekranit. Stili i Fevzit nuk shfaqet në parametra të zhanrit. Ai është një komponente përtej zhanrit ku studioja e tij dhe ai kanë shërbyer si “zjarrfikëse” për problemet e shtruara. I famshëm Fevzi është bërë, si një ndër gazetarët që, ndryshe nga të tjerë mercenarë, nuk i refuzon shtrimet e çështjeve të nxehta në studion e tij. Por ndryshe edhe nga ata, që nuk hezitojnë, më të rrallë, t’i shtrojnë çështjet e problematikat e mprehta publike për diskutim, Fevzi, këto çështje të zjarrta i sjell në studio për t’i fikur, apo më saktë, për t’i çaktivizuar. Kështu përgjatë rradhës së pafundme të “Njëmijë e një netëve” të tij në studio, Fevzi është marrë profesionalisht me ç’aktivizimin dhe ç’minimin e çdo problemi të madh që e mundon shoqërinë tonë. Duke i rënë nga dera e pasme problemeve të mëdha, Fevzi e ka pranuar bujarisht ndezjen e debatit, por ama me të njëjtët alihoxhë e hoxhalinj i ka ç’aktivizuar në mënyrë të përsosur, duke ua heqë tejzat e zërit, pa e shterruar asesi asnjërën prej tyre. Natyra bizarre e kësaj intence thotë kështu: ekzistojnë problemet? Bujrëm në studion time! Aty do të fitoni… memecërinë e sigurtë! Dhe njëmend përftohet diç e mjegullt: çështjet e nxehta shtrohen, për ta u fol dhe këtu përfundon misioni. Dhe pikërisht nga mënyra se si hapet debati mbi problemet më ekzistenciale të shoqërisë, se si flitet dhe kush janë adeptët e përhershëm – kjo mbetet enigmë, deshifrimin e të cilës e ruan për vete Fevzi. Në këto kuvende studiosh personazhi kryesor është vetë Fevzi, ndërsa pala përtej ekranit, ajo që është e interesuar dëshpërimisht për t’u përfaqësuar, mbetet e përjashtuar, me gisht në gojë. Sepse Fevzi është një zjarrfikëse!
Në vitin 1998, në “opinionin” e Fevzit, në debatin midis Gramoz Ruçit dhe të ndjerit Azem Hajdari, mbaj mend një moment delikat, kur Fevzi nuk pranoi të vinte një kasetë që kishte sjellë me vete i ndjeri, me qëllim që shqiptarët të shihnin qartë se kush u printe turrmave të egërsuara vandale në Vlorë 1997. Këmbëngulja e Hajdarit dhe hezitimi i Fevzit morën fund nga zilja e telefonit fiks në studio, pas së cilës Fevzi refuzoi ta shfaqte kasetën. Aty kuptuam që Fevzi ka eprorë, para të cilëve s’pipëtin. Pamë gjithashtu që studioja e tij “Opinion”, si një anije me vela mori kursin majtas “pro pushtetit”, kurs të cilin e ndryshoi djathtas me një gjarpërim taktik të orëve të fundit me 2005 dhe vetëm në 2013, kur u pa se miljet e gjata ujore të së djathtës po ndeshnin në shkëmbinj nënujorë, e ndryshoi sërish timonin me një gjarpërim psikotaktik në stilin e tij, tashmë të regjur në përvojën e erës së pushtetit. Arsyet janë se “i ka pëlqyer Rilindja”, por më së shumti i pëlqen argumenti irracional, bestyt e profetik, sipas të cilit nënkuptohet – “ai lider që refuzon të vijë në studion time, e ka të humbur betejën politike”… A thua se studioja e tij na qenkësh një akuarium plot ujë jetëdhënës, apo rasat ku mund të gjejnë mjedisin e domosdoshëm për mbijetesë të të gjithë koranëve në rrezik. Fevzi i referohet studios së tij përvojëshumë, duke ndërmendur se, “…në 2005 Fatos Nano nuk erdhi në Opinion pasi e kishte konfirmuar; në 2009 po ashtu Edi Rama nuk pranoi të vinte; këtë vit Berisha refuzoi të vinte, pra s’është diëka e re”.
Ti, lexues kokëtrashë, a e kupton tani se ç’do të thotë të mos shkosh në studion e Fevzit?! Sepse studioja e tij nuk është thjesht Opinion, jo! Është shumë e më shumë! Është Medium përcaktuas për fatin e mëtejshëm politik për çdo lider! Në një medium të tillë, liderët që e kanë “kafshuar njëherë gjuhën”… vijnë dhe, ashtu, të penduar kridhen në ujërat mistike fevziane ku Fevzi nuk është gazetari! Absulotisht! Ai është ajo figura e falltarëve të moçëm në tempujt antikë, zçri i Fatit, Tiresia vetë në tempullin e Delfit, që parathotë të ardhmën në trajtë simbolesh; është bazilika antike e Jerusalemit  dhe ai, Fevzi koranor, është një shën Pagëzor që ep bekimin për bashkëudhëtarët ngadhënjyes në pushtetin e ri; është tempulli valëzor me energji besimi, prekja e të cilit i shëbëllen prekjes hyjnore të mureve të tempullit të Mekës! Lum kush merr dorë e bekim te Fevzi e mjerë kush i bie hasha Opinionit të tij!
Pushtetet do të ndërrohen. Ato janë nomadë: liderë nomadë, ministra nomodë, qeveri nomade, siç është në të vërtetë karakteri çdo pushteti. Vetëm një është i paluajtshëm në gjithë këtë stuhi ndryshimi, në këtë pantha rei: Fevzi i përjetshëm! Nëse media është “pushteti i katërt”, kjo gjë nuk vlen për Fevzin: ai është pushtet i Parë, pushtet mitik, porfetik e i përjetshëm. Është magu që ripërtërin vetveten në një rrethqarkullim të pandalshëm; fytyra e re e Janusit romak drejt së ardhmes, që lë prapa shpine kohën, historinë me epokat e saj, traditat dhe kulturat e saj që plaken pandreqshëm dhe të cilat, kanë të vetmet vlerë si relikte, të vetmen ekzistencë, qoftë dhe të vobegtë, vetëm nëse renditen në memuaret e Fevzit për t’u shitur në tirazhe marramendëse. Se vetë e vërteta flet drejt e nga buzët e Fevzit, apo jo? E ndjeni si fërshëllen ajo kur gjarpëron në narrativën e tij? Vetë e vërteta madje, sesi, ka kohë që ka marrë shembëlltyrën e Fevzit. Dhe aq shumë është shkrirë në këtë ngjashmëri, sa shumëkush vështirë e ka ta dallojë të vërtetën nga identifikimi i saj i plotë me vetë Fevzin. Mos është vetë e vërteta mishërim i plotë i Fevzit? Mos është Fevz? Fvz?
Kujt i kaluan të rrënqethura në shtat nga kjo dilemë? Nga kjo pandehmë?  Me siguri liderëve politikë… Po, po, atyre! Për një gjë duhet të jetë e qartë kjo specie supersticioze: nëse duan të bëjnë hajër, nëse ua kanda t’i mishërojnë ëndrrat dhe deliret e tyre, nëse ndjehen të dobët, impotentë në vullnetin e tyre për pushtet, ata do të gjejnë dermanin në ujërat e Fevzit: aty gjejnë ilaçin, balsamin, eliksirin, nektarin e ambrozin – viagrat e rritës politike, se vetëm prej aty bëhet kërcimi mbi hamshorin e pushtetit. Në mos jo, xeni mend!
Kaq pako gjë ma merr mendja se e kanë ngulitur mirë në kokë pretendentët për liderin e ri të PD-së këto ditë. Dhe atyre, nëse nuk e kanë kuptuar vetë, më vjen t’u them: a e patë more djema se ç’ndodhi me ata që i ranë hasha Fevzit?! Çfarë prisni more! Lerini more fushtat… fushatën…! S’e keni aty kismetin! Kismeti ka kohë që ju pret në studion e Fevzit! Aty madje (provoni të mos e merrni seriozisht!), e vetëm aty ju vjen kurorëzimi, spiralja e ngadaltë por e ëmbël e ngjitjes! Ngjitjes thashë?! Ç’ngjitje more! Inicimit! Te Fevzi, si san shpirtëror, mund të ketë vetëm inicim! Dhe duhet pritur në paradhomën e Fevzit, pa bëzajtur, plot besim, dikë bërë zap kalin e harbuar të mosdurimit deri në ditën e Madhe të marrjes së pushtetit, që siç dihet, kalon vetëm e vetëm përmes një rruge të njohur e të rrahur mirë: t’i përmbaheni besnikërisht stilit të hollë, fin, elegant e sidomos të padukshëm të Fevzit… Fvz…Fz.

(Botuar me se pari tek Gazeta START: http://www.gazetastart.com/index.php?p=hg&hid=13094)

 

ADEM GASHI: PËRNDEZJA: PËR LUBONJEN E TË TJERËT

Fjala që e vura si titull të këtij shënimi nuk është në fjalorët e shqipes. Unë e përdor dhe e kam përdorur (madje kujtoj se edhe e kam lexuar diku), pa pretenduar autorësinë e neologjizmës. Ndoshta jam nisur nga fakti se në Drenicë përdorej si krahinorizëm, mërdhezje, edhe para kodifikimit të rregullave të standardit, që në njëfarë dore përthekon kuptimin e një gjendjeje emocionale në shkallë vlimi, që reflekton tek autori, subjekti, me përskuqje fytyre e hakërrim shikimi. Kështu disi shpjegohej edhe në Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe. Më duket se kozmopolitët, snobët dhe universalistët më me qejf e përdorin nocionin e huaj eksitim.

Dhe, tani që i dha shkëndijën kësaj përndezjeje Fatos Lubonja, u shfaqen dhe vetje të tjera: Ramush Haradinaj, dy Buzhalët (Prendi dhe Berati), Arben Idrizi, Ernest Luma, Shkëlzen Gashi, Shqiptar Oseku. U shfaqen dhe të tjerë, po unë këta i lexova. Dy të parët (Lubonjën dhe Haradinajn) i njoh, madje i njoh shumë mirë, por që nuk vetëkupton faktin se i kam edhe miq, sikundër i kam të tjerët që i zura ngoje.

Përkundër prirjes drejt simpatisë ndaj teoricienes kanadeze të postmodernizmit, znj. Linda Haçion, nuk ia dola ta mbaj nën kontroll indiferencën, po gjithsesi po neutralitetin.

Kam pasur kurajë të vlerësoj e nganjëherë edhe të mbështes shumë nga idetë, tezat, konceptet, opinionet e analizat e Lubonjes e të Idrizit. Ky fakt më jep të drejtë edhe të ligem kur ata shkelin në kallo.

S’ka shumë ditë që këtu në facebook kam prezantuar statusin: Shumëçka në këtë jetë edhe mund të falet, pos përbuzjes dhe talljes me Çlirimtarët! Dhe tjetrin: Një lutje për miqtë, shokët e dashamirësit: pranë nocioneve populli…, kombi…, atdheu… përdoreni shumësin e pronorit – YNË, në vend të IM, se mua nuk po më mbetet gjë!

Kam shumë respekt dhe njohuri për Liritë dhe të Drejtat e Njeriut, po aq sa edhe për Vlerat e rendit demokratik. Nuk bëj moral nëse them se E Drejta e mendimit ndryshe nuk përligj edhe Të Drejtën e veprimit ndryshe. Në plan të artit e të filozofisë, pra edhe të filozofisë politike, është detyrë e dorës së parë qëndrimi kritik si kredo e autorit, sikundër edhe deheroizimi e çmitizimi i vulgut, i folklorizmit e idolatrisë, por, vetëm kur kjo bëhet mbi bazë përngjasimi, shëmbëllimi e identifikimi me gjedhen e jetës shoqërore. Në çastin kur veten e vesh me aureolën e instrumentit të ligjit, me atributin e gjyqit dhe shqipton verdiktin: Vrasës!, je në terrenin e huaj, të përndezjes, përkatësisht të deliktit.

E di se, si Lubonja, po ashtu edhe Idrizi, e kanë të njohur Manualin e Luftëtarit të Dritës, Paolo Coelhos.

Një luftëtar i dritës, me një verdikt pafajësie, e zezë në të bardhë, të Gjykatës Ndërkombëtare në Hagë, kthehet në shtëpi te fëmijët që janë rritur, pa asnjë faj, pa praninë e prindit për gjashtë a shtatë vite (mund të mos jem korrekt me shifrat e kohës). Dhe papritmas i del në pritë përndezja e të tjerëve: Ti nuk je ky që thuhet e ndihesh, po je ky që themi ne!

Me kodin religjioz këtu është një mëkat i madh; me kodin ligjor këtu është një delikt i madh; me kodin njerëzor këtu është një imoralitet i madh.

Duke qenë dhe një përndezje e madhe do të ishte më se normale që këta njerëz, për të qenë të mëdhenj, ta njihnin edhe institucionin e pendesës që do të rezultonte me ndjesë. Diçka shumë e nevojshme dhe, madje, e domosdoshme për shoqërinë tonë sot e këtu, sot e mot për kudo.

YLBER LILI: KOMUNIKIMI INTRA- ETNIK

Të gjitha rrëfimet, historike, kulturore, gjuhësore etj., janë tregues preciz që e dëshmojnë dhe e verifikojnë identitetit tonë të përbashkët kombëtar. Tashmë shtrohet pyetja, cilët janë mekanizmat e ruajtjes dhe të forcimit të identitetin kombëtar, ç’duhet bërë për t’u paraprirë tezave imagjinare në thelb lajthitëse për të relativizuar kodet e përbashkëta etnike dhe kombëtare?. Në rrethanat aktuale, shqiptarët pavarësisht se jetojnë të ndarë në disa shtete e kanë të patjetërsueshme t’i analizojnë problemet në tri nivele:
  • sa cilësor është komunikimi i njëmendtë brenda kombit, i cili  nga njëra anë natyrshëm forcon integrimin e shqiptarëve mes veti dhe nga ana tjetër eliminon paragjykimet, steriotipet dhe frustacionet;  
  • a kemi ne strategji për të ruajtur dhe forcuar identitetin kombëtar dhe ndërtimin e sistemit të përbashkët të vlerave dhe e treta; 
  • a është prioritet ruajtja dhe kultivimi i standardit të përbashkët gjuhësor zë një vend kulmor në identitetin tonë kombëtar.
Qysh në krye të herës duhet theksuar se instrumenti më i rëndësishëm që e ruan dhe e forcon komunikimin dhe integrimin brenda shqiptar është gjuha standarde. Pra, ky element është kod i pakontestueshëm i ndërtimit të identitetit kombëtar. Jo vetëm kaq, ai është më i rëndësishmi ngaqë faktorët e tjerë, siç janë besimet fetare, ndarjet politike dhe administrative, interesat ekonomike, apo grupore herë e pengojnë dhe shpesh e ngufasin procesin e bashkimit të vlerave të përbashkëta.
 
RRËFIMET E NDARA HISTORIKE DHE KODI OTOMAN
Në këtë periudhë nisën rrënimet e ndara historike, përvojat e ndryshme jetësore të individëve, por edhe të pjesëve të një kombi në tërësi. Përderisa në Shqipëri formohej shteti i shqiptarëve, ndërtoheshin institucionet që ishin në funksion të prodhimit të vleravekombëtare, në funksion të inkulturimit dhe të krijimit të identitetit të ri evropian të shqiptarëve, në Jugosllavindodhte fenomeni i kundërt:shqiptarët akulturoheshin , dëmtohej identiteti i tyre dikur i përbashkët me vëllezërit e gjakut dhe të gjuhës dhe përgaditej terreni për asimilim, apo përçudnim të identitetit të tyre.
Ndërkohë që në Shqipëri depërtonin vlerat moderne, që përmbledhtas i cilësova si fenomen iinkulturimit, në Kosovë dhe në viset e tjera të banuara me shqiptarë ndodhte fenomeni i stigmatizimit, i konservimit të vlerave të trashëguara nga PerandoriaOtomane. Siç do shprehej mendimtari dhe politikani injohur shqiptar z. Arbën Xhaferi: “Strategët serbë nuk kënaqeshin vetëm me ndarje fizike, por atyre iu nevojitej edhe ndarja shpirtërore në mes të shqiptarëve”.Mbetja në kodin kulturor otoman, jo vetëm që krijonte bazë për krijimin e një identiteti të veçantë të shqiptarëve të detyruar të jetojnë në shtetin e sllavëve të jugut, por e përshpejtonte dhe e lehtësonte procesin e shpërnguljes së tyre në Turqi. Në këtë mes,rol të madh propagandistik luajtën pseudohoxhallarët,të cilët propagandonin largimin nga sundimi i krishter ëdhe gjetjen e prehjes në gjirin e shtetit të myslimanëve,siç cilësohej në atë kohë Turqia.
 
KOMUNIKIMI INTRA- ETNIK 
 Kur flitet për cilësinë e komunikimit intra- etnik(relacionet brenda një kombi të njëjtë) duhet patjetër të merren parasysh faktorët historikë, që krijuan dhunshëm trajektore të ndryshme të degdisjes të pjesëve tënjë kombi të njëjtë.Faktori tjetër që krijoi rrethana të ndryshme tëzhvillimit të identitetit kombëtar të shqiptarëve është ai i interesave gjeostrategjike dhe ideologjike .
Në Luftën e Dytë Botërore për interesa gjeostrategjike që për bazë e kishin interesin ideologjik u vendos që habitusi i shqiptarëve sërish të ndahet në dysh, ashtu siç ndodhi pas Luftës së Parë Botërore. Në këtë kontekst vazhdoi procesi i inkulturimit paralelisht me atë të akulturimit ,po tashmë mbi baza ideologjike.
Në Shqipëri u instalua një regjim komunist, ndërkaq në Jugosllavi ai revizionist, që vetvetiu i vendosi këto dy shtete dhe rrjedhimisht edhe banorët e tyre në relacione antagoniste.
I gjithë ky proces,përveç efekteve të ndryshme, falë idealizmit romantiktë shqiptarëve të Jugosllavisë pati për pasojë idealizimin e situatës në Shqipëri.Shqiptarët e Jugosllavisë së atëhershme, duke iikur identifikimit me ideologjinë asimiluese jugosllave,duke i ikur Titos u hodhën në prehrin e Enver Hoxhës,duke pretenduar se zgjodhën opsionin kombëtar, oseatë”: një gjak, një komb. Sot përkundër regjimit të egër,totalitar komunist të Enver Hoxhës mbi vetë popullinshqiptar, në Kosovë dhe në vise të tjera figura e diktatorit Hoxha dhe roli i tij ende perceptohen me ngjyrimeromantike. Natyrisht se këto perceptime, këto përvojatë ndryshme historike krijojnë vështirësi në komuni-kimet e brendshme shqiptare.
Në këtë kontekst kamparasysh dy anët e medaljes: të shqiptarëve që kanëvuajtur në regjimin e diktatorit Hoxha dhe të pjesëstjetër të kombit që kanë vuajtur nga terrori i paparë sllav.Ta ilustrojmë: Të gjithë jemi të vetëdijshëm që shënimet e pervjetoreve të diktatorit në Kosovë, jo vetëm që nuk është pritur mirë nga shqiptarët në Shqipëri, por madje mund të them se mbetet e paperceptueshmepër ta. Shtrohet pyetja a nuk është një shembull që verifikon ngërçin e komunikimit normal mes shqiptarëve?.Besoj se po. Duhet të pranojmë se ne si komb ende e mbartim sëmundjen e së kaluarës si në kuptimin ideologjik ashtu edhe në atë kulturor. Mund të them se akoma jemi pengje të gabimeve të së kaluarës. Por, jo vetëm kaq. Ne ende nuk kemi gjetur atë rrugën, për një të ar-dhme të përbashkët dhe të shëndetshme.
Ndarja e ngadalshme, me hezitime nga kodiotoman gjatë periudhës së ngrysjes së kësaj perando-rie, mbetja e gjysmës së popullit jashtë kufijve të shtetit shqiptar, dhuna sistematike që është ushtruar mbi ta,dorëzimi i plotë i Shqipërisë ndaj ideologjisë komu-niste krijuan rrethana dhe mundësi të favorshme përndërtimin e identiteteve të ndryshme etnike.
 Mirëpo,ky proces nuk përfundoi në këtë drejtim falë repre-sionit sistematik të shtetit jugosllav, që nxiti procesine idealizimit të kodit kombëtar, rrjedhimisht edhe tëvetë shtetit shqiptar. Mirëpo ky idealizim u manifestuavetëm në rrafshin simbolik.
 
KRIJIMI I RELACIONEVE TË NJËMENDËTA KOMUNIKUESE
 
 Tashmë është koha që të krijohen relacione të njëmendëta komunikuese Brenda hapesirave te kombit. Rrënimi i komunizmit nxorri në shesh të gjitha dëmet që procesi historik ua imponoi shqiptarëve në relacionet intra-etnike. Shqipëria e idealizuar përfundoi në anarki në fillim të viteve 90-të, ndërkaq idealizimi i burrërisë së kosovarëve u tregua në sytë e shqiptarëve të Shqipërisësi mit i gabuar. Për rrjedhojë filloi procesi i theksimit të dallimeve dhe i zvetënimit të asaj që është e përbashkët. Ky është një proces i natyrshëm.
Një popull i njëjtë që ka qenë i privuar nga komunikimi normal, patjetër që ka pasur përvoja të ndryshme dhe në varshmëri nga ato edhe vlerësime të ndryshme për të njëjtin fenomen, qoftë kur vlerësohen proceset apo personazhet historike, qoftë për zhvillimit konkrete aktuale.
Këto fenomene ndodhin edhe te popujt shumë më të zhvilluar që dikur kanë patur shtet dhe sistem të njëjtë të vlerave. P.sh pas Luftës së Dytë Boterore shteti gjerman u nda në dysh, pas një përvoje ndarje prej katër dekadash, ky popull edhe pas bashkimit , megjithëse shpenzoi me qindra miliarda euro ka ende probleme në komunikimin e brendshëm. Por shteti gjerman vazhdon të investojë financiarisht për ndërtimin e infrastrukturës së përbashkët, krijon komisione me specialistë kompetentë për respektimi ne gjuhës standarde gjermane, etj.
Ndërkaq, këtu tek ne këto fenomene që ndiko-jnë negativisht në humbjen e identitetit të përbashkët zhvillohen lirshëm pa ndërhyrje të institucioneveshtetërore, apo pa kanalizim të këtij procesi nga anae elitës intelektuale dhe politike gjithëshqiptare. Disa predikues të feve të ndryshme veprojnë jashtë intere-save zyrtare, ka gazetarë që përdorin një gjuhë private(familjare) që bie ndesh me gjuhën standarde, një pjesëe krijimtarisë muzikore nuk ka fare kritere (shundi).
Nëse kundërshtarët e popullit shqiptar kanëhartuar elaborate për ndryshim të identitetit të tij ,apo shfarosje të shqiptarëve, vetë shqiptarët ende nuk kanë hartuar elaborate për mbrojtjen e identitetit tëpërbashkët. Shqiptarët nuk kanë arritur sot e kësajdite atë që popujt e Ballkanit e bënë në Luftën e Parë Botërore që ta shtetëzojnë, ta institucionalizojnë na-cionalizmin e tyre. Në vend të kësaj, ne kemi iniciativa individuale të krijuesve të ndryshëm në rrafshin eletërsisë , të krijimtarisë muzikore, të sportit etj, që nukjanë të mjaftueshme për të krijuar hallkat e mirëfillta të frymimit të përbashkët kombëtar.
Shtrohet pyetja a do të jenë këto energji tëmjaftueshme që t’i kompensojnë ndarjet administra-tive që ekzistojnë mes shqiptarëve? Mendoj se jo. Nësegjatë periudhës së sundimit otoman jetonim brendanjë sistemi të sundimit të huaj, nëse gjatë krijimit tështetit shqiptar dhe atij jugosllav jetonim të ndarëkryesisht në dy shtete, sot në periudhën e ngadhën-jimit të demokracisë , të shthurjes së Jugosllavisë, tëshpalljes së pavarësisë së Kosovës jemi të detyruar qëtë jetojmë në territoret tona autoktone etnike, por tëndarë në pesë administrata të ndryshme shtetërore:në Shqipëri, në Kosovë, në Mal të Zi, në Maqedoni dhenë Serbinë e Jugut. Këto ndarje administrative krijojnëvështirësi shtesë në proceset e përfundimit të krijimit të identitetit të përbashkët kombëtar.Krahas ndarjes në baza fetare që gjithnjë e më tepër do të ushtrojnë presionin mbi identitetin e për-bashkët kombëtar, ndarjet administrative do të vazh-dojnë të rrënojnë edhe indin e vetëm që i ka lidhurkudo shqiptarët mes tyre: gjuha standarde. Sic dihet,pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës nisi procesi I kodifikimit të shtetit me simbole jo kombëtare, natyrshëm
Kosovës iu imponuan kode jo kombëtare identifikuese, flamuri i ri, stema dhe himni. A do ta kapë ky puririkim nga elementët kombëtare edhe gjuhën standarde shqipe atje, kjo mbetet të shihet. Por diçka është e sigurt: si asnjëherë më parënë Kosovë po normalizohet përdorimi i të folmevelokale që e rrënojnë standardin e pranuar gjuhësor. Ky mosrespektim i standardit, ndonëse bëhet pa një plan,megjithatë zbulon një të metë të madhe të sistemit. Nuk ekziston vetëdija për rëndësinë unifikuese të gjuhës standarde shqipe.
Nëse faktori ndërkombëtar e “pastroi” identitetin shtetëror të Kosovës nga simbolet kombëtare,atëherë menefregizmi i bartësve të shtetit kosovar paknga pak e rrënojnë atë faktor ndërlidhës që i bashkontë gjithë shqiptarët, që është gjuha.Aktualisht disa faktorë janë kundër nacional-izmit shqiptar apo kundër identitetit të përbashkët:insistimet që shteti i Kosovës të mos identifikohet me elementin shqiptar dhe menefregizmi i elitës politikerreth këtyre proceseve rrënuese. Këto tendenca nukmund të ndalen vetvetiu, as me iniciativa individualetë krijuesve të ndryshëm , apo veprimtarëve publike, asme komente gazetareske, por me projekte shtetëroreqë do të krijojnë infrastrukturë të përbashkët në funk-sion të mbrojtjes së identitetit të përbashkët, ku ruajtjadhe kultivimi i standardit të përbashkët gjuhësor zënjë vend kulmor.
 
DY FJALË PËR INTEGRIMINDHE SISTEMIN E VLERAVE
Njëra nga fjalët më të keqpërdorura që tashmëe ka humbur domethënien e vet është nocioni i in-tegrimit. Integrimi shpeshherë nënkupton projektet ehumbjes së identitetit përkatësisht të asimilimit, sido-mos kur bëhet fjalë për shqiptarët që jetojnë në sistemetë huaja.
Ndërkaq integrimet brenda llojit kanë nevojëpër institucione që prodhojnë vlera, me të cilat pak nga pak fillon të identifikohet gjenerata e re. Këtë rol,në mungesë të projekteve shtetërore vetvetiu kanë filluar ta marrin televizionet private shqiptare, që prod-hojnë program cilësor të mëvetësishëm, ose të huazuar,por të përpunuar në gjuhën shqipe.
Në të gjitha viset shqiptare këto programe ndiqen me interesim të madh,sidomos nga fëmijët, të cilët janë në gjendje të thithinnektarin e vlerave që ngërthejnë këto programe. Mirëpo këto ndikime nuk do të mjaftojnë nëse shtetet shqiptarenuk do të unifikojnë rrënimin tonë të përbashkët për tëkaluarën dhe projektimin e ardhmërisë së përbashkët.
Duhet patur parasysh kontrollimi i elementëve përçarëssiç janë integralizmat fetarë, rikthimi në të folmet di-alektore, theksimi i interesave krahinore , dominimi ikursit përçarës të partive politike, etj.
Kundër këtyre faktorëve duhet vepruar me koncepte bashkëkohore,siç është shekullarizimi , ritheksimi i frymës atdhe-tare të rilindësve tanë, shquarja e elementëve që nabashkojnë, siç është gjuha standarde, prejardhja, histo-ria dhe aspiratat e përbashkëta. Në këtë kuptim, nëse dëshirojmë të tejkalojmë fazën e ngërçit komunikues,të fragmetarizimit të brendshëm duhet të zbatojmënë mënyrë të pakushtëzuar gjuhën standarde, ashtusiç bëjnë popujt modernë: anglo–saksonë, frankofonë,gjermanofonë etj.