VALBONA KARANXHA: PARTITË KARIZMATIKE DHE PROÇESET DEMOKRATIKE BRËNDA TYRE

Partitë janë grupime njerëzish të cilët i bashkon një ideologji e caktuar. Ky mund të jetë një përcaktim bazik i partive politike. Partia siç e kam shpjeguar edhe më përpara është instrument me të cilin një grup politik vë në zbatim platformën e tij. Partitë si shumica e organizatave kanë një strukturë hierarkike. Ato i kanë rrënjët në njësitë lokale ose të vogla dhe strukturat e larta ngushtohen në numër por rriten në rëndësi. Në qëndër të  partisë është kryesia e saj më lidërshipin. Zakonisht, në një vend demokratik  njësitë e vogla organizative zgjedhin përfaqsuesit në rang kombëtar duke mbajtur në mëndje aftësitë e kandidatëve për të mbajtur post publik. Kjo ndodh në konventën e partisë apo mledhjen e saj dhe ky proçes i lë rradhën se kush do kryesojë qeverinë në rast se partia në fjalë fiton dhe percakton cilat do jenë politikat e saj publike në të ardhmen

Praktika ka treguar se njësitë e vogla partiake janë kyçe në jetën e një partie e cila mbështetet në parime demokratike. Partitë janë të ndryshme në formë dhe funksion. Partitë Europiane, sidomos ato të krijuara mbas Luftes së Dytë Botërore, njihen si parti te masave, pasi përfaqsojnë organizatat laburiste të cilat në Europë kanë baza socialiste. Gjithashtu, një lloj organizimi partiak janë partitë elektorale, si të cilat mund të karakterizohen partitë që operojnë në SHBA; Republikane dhe ajo Demokratike. Por në anën tjetër, në spekrin e partive politike janë edhe ato karizmatike. Pa u futur shumë në teori, këto parti janë njësi politike të cilat dominohen nga një lider i vetëm.

Të para në një kontekst, sistemi partiak në Shqipëri përbëhet nga shume parti midis të cilave dy dominojnë jetën politikën e vëndit, dhe pjesa tjetër nuk ka ndjeshmëri pothuajse fare në jetën politike, me përjashtim të zgjedhjeve të 2013 ku LSI hyri si forcë politike e tretë, por që popullariteti i saj është mjaft i mjergullt pasi akuzat dhe testet statistikore presupozojnë që kjo forcë politike ka blerë vota për të pjesmarrë në pushtet http://www.fshad.com/7/post/2013/07/july-01st-20132.html. Duke u ndalur vetëm tek dy forcat politike PD dhe PS vlen të përmëndet se të dyja funksionojnë në të njëjtat korniza të partive karizmatike.

Së pari,  megjithese flasim për dy procese të ndryshme në kontekstin e Shqipërisë të dyja keto parti nuk veprojnë në baza demokratike. Konventat e partive respektive te PD dhe PS të cilat u zhvilluan në mars te 2013 ishin larg asaj që duhet të ndodhin në konventë. Partia Socialiste prezantoi koalicionet ku kryetarët e tyre shprehën solidaritet për të arritur objektivin e largimit te Berishës nga pushteti. “Jemi një tren me 36 vagona që hecën përpara” siç u shpreh Skënder Gjinushi.  Ndërsa PD u fokusua në arritjet sidomos në dixhitalizimin e vëndit dhe politikat arsimore te cilat janë mjaft të debatueshme për politikën e padrejtë që ka ndjekur qeveria e Berishës në shpërndajen e fondeve. Megjithatë, në konventën e saj nuk u shpreh aspak ndërrim kursi apo startegjie, gjë e cila tregonte jo vetëm se sa e shkëputur nga realiteti ishte PD e kryesuar nga Berisha, por në të njëjtën kohë ajo  nuk kishte aritur të kuptonte se sa kapital kishte humbur në vite.

Në një pikpamje demokratike, asnjë nga këto parti nuk qëndroi afër popullit dhe bazave të saj. Strukurat e tyre janë aq “top-down” sa pothuajse është e e pamundur të konceptohet lidërship i pëërbashkët ose i ndarë. Në rastin më të afërt, listat me kandidatët për deputet u përpiluan nga vetë kryetarët e saj dhe nuk erdhën fare nga njësitë e vogla të cilat janë më afër popullit. Me një fjalë, populli as nuk pati impaktin me të vogël në përpilimin e tyre. Asnjë lloj procesi për propozimin e kandidatëve nuk u krye, përkundrazi ky lloj lidershipi autoritarian vendosi ata individë të cilët garantonin vazhueshmeri financiare të fushatës elektorale PS; dhe nga ana tjetër i garantonte një rreth të ngusht të besuarish në rradhët e PD për mbijetesën e saj.

Në fakt, partitë karizmatike janë të centralizuara dhe pushteti përqëndrohet në duart e një individi. Në Shqipëri, lideri ka pushtetin absolut në këto parti dhe drejton politikën. Ky lloj sistemi i jep fuqi të pakontestueshme vetëm një individi, pasi kryetari i partisë është kryetar i mazhorancës dhe rrjedhimisht bëhet kryeministër i vendit. Pra kjo mledhje pushteti  në duart e një individi paralajmëron për krijimin e një sistemi autoritarian.

Në kontrast, në një demokraci të konsoliduar si SHBA, dy partitë kryesore, ajo Demokratike dhe Republikane propozojnë kandidatët për përfaqsim si edhe atë për president, por ndryshe nga sistemi i dy partive shqiptare, kryetarët  apo drejtuesit e ketyre partive kanë funksion administrativ dhe jo lidërshipi. Domethëne, sekretari dhe kryetari i partise merret me përpilim platformash, mbledhje fondesh, dhe detyra të tjera administrative të cilat janë në përputhje më politikat që pritet të ndjek kjo parti në qoftëse vjen në pushtet. Propozimi i kandidatit për president vjen nga njësitë bazë dhe kjo ka shume rëndësi në proçesin demokratik.

Le t’i kthehemi rastit të PD, pa u futur në histori, mbi kontrollin absolut të Berishës mbi të, sot PD ndeshet me një proçes serioz i cili do të tregoj se ç’fare rruge do ndjek ajo në vitet e ardhshme. Berisha dha në mënyrë befasuese dorëheqjen pa i lënë kohë elektoratit të reflektonte. Sipas, Prof. Dr. Afrim Krasniqi, ky vendim mund të priste edhe për pak kohe, derisa të qartësoheshin rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve, dhe të analizoheshin faktorët që ndikuan në humbjen e saj.  Pra, aktualisht anëtarët e lodhur dhe militantët e PD do duhet jo vetëm të tresnin humbjen,  por edhe të ndeshen me një dilemë tjetër që mbase nuk janë të pregatitur ende për të. “Kandidatura të lira, dhe një anëtar një votë” ishte thirrja e Berishës për demokratizimin e zgjedhjes së kryetarit të ri.

Në parim ky proçes duket si demokratik dhe i lirë sepse vota është themeli i saj, por i parë nga afër edhe ky proçes është mjaft i kontrolluar nga Berisha për disa arsye. E para, Berisha nuk lejoi asnjë “të huaj” të kandidoj për këtë post dhe i quajti “gjela në maj të plehut të cilët duan të përçajnë partinë”. Deri diku i jap të drejtë, kush nuk është anëtar i PD dhe nuk ka paguar kuotat ose ka dhënë kontributin e tij nuk është gati të marr një ndërmarrje të tillë pavarësisht nga ngritja dhe vullneti i mire. Kjo është kërkesë bazike. Për të shkuar një hap më larg dhe tingëlluar më demokrat Berisha vijoi “Le të anëtarsohen njëhere dhe të shohim”, por të gjithë e dimë nëntekstin e kësaj. Këta individë, kushdo qofshin,  nuk do kenë shans t’i afrohen strukturave të larta të PD, aq me tepër të jenë lidërshipi i saj

Indikuesi i dyte i mungesës së proçesit demokratik është hedhja e kandidaturave të lira. Edhe ky duket shumë demokratik si proçes, por ka disa  kleçka. E para në garën për kryetar nuk paraqitet një set standartesh mbi të cilat kandidati kualifikohet. Standarte të cilat përpilohen në mënyrë demokratike nga vetë anëtarët e PD, dhe të cilat qartësojnë më mirë kandidaturën e çdo kujt, pa i lene vend hatërllëqeve. Këto standarte, në gjykimin tim, janë me demokratike se ftesa “le të futet kush të dojë dhe unë do përzgjedh”. E dyta, asnjë nga emërimet e kandidatëve  nuk erdhi nga njësitë lokale bazë, por u paraqitën vëtëm dy figura me shumë hije në të kaluarën e tyre dhe pa asnjë arritje substanciale. Këto figura janë njerëz të afërt të cilët kanë punuar për Berishën dhe janë miq familjar. Kritikat mbi Olldashin dhe Bashën kanë vërshuar edhe nga anëtarë ose ish-anëtarë të partisë demokratike.

Në vijim, gara midis Bashës dhe Olldashit  nuk lindi si pasojë e eleminimit të një grupi të gjerë kandidatësh të tjerë në sajë të standarteve të parapërcaktuara, por këto ishin dy kandidaturat e vetme. Opinioni publik u shpreh se individë të tjerë nuk u inkurajuan apo më qartë u ndaluan të konkurronin. E fundit, PD la komplet ne harresë diversitetin brënda saj duke mos inkurajuar faktorin femër të kandidojë, ose më mirë faktori femër nuk u përfill. Kjo tregon se proçesi i Berishës është paragjykues ndaj tyre dhe politika është dominacion mashkullor.

Në fund, fushata për kryetar te PD vazhdon midis dy kandidatëve të paramenduar dhe të përzgjedhur nga Berisha. Këtu tregohet që PD ka ndërmënd të ngelet parti karizmatike e përqëndruar në duart e një lideri i cili nuk i pret dot litarët e afeksionit me të. Nuk dihet se sa aftësi do ketë Olldashi apo Basha për të drejtuar partinë dhe vëndin, por bazuar në eksperienca të mëparshme do jetë mjaft e vështirë. Këta dy kandidatë jo vetëm që kanë një përgjegjsi kolosale përpara tyre por ashtu edhe përpara elektoratit demokrat  dhe në fund popullit në tërësi. A paralajmërojnë ndryshime në kursin e PD dhe menyrën se si ajo bën politikë? Në qoftëse jemi në gjëndje t’i përgjigjemi kësaj pyetje atëherë mund ta kuptojme drejt se ku do jetë PD në katër ose tetë vjetët e ardhshme.

AGRON TUFA: MBI STILIN SHPËTIMTAR TË FEVZIT

Personazhet e medias, bash ata aktorë që përndezin sfondin e “pushtetit të katërt” nuk janë prej shumë kohësh ndërmjetësues të së Vërtetës. S’kemi pse t’i idealizojmë. Në Shqipëri ata njihen prej gjithkujt, sidomos me faktorizimin absolut gjatë fushatave zgjedhore, kryesisht në sajë të shërbimeve me efikasitet të lartë që i bëjnë vetvetes, kompanive multimediatike të biznesit, i cili është i lidhur açik me dy partitë politike. Pa ua përmendur emrat të gjithëve (sepse më të njohurit njihen me gishtat e njërës dorë) mund të themi se të gjithë ata e kanë pasur kohën e bollshme të na bindin, që i vetmi rol i tyre është jenë “viagra” të pushteteve politike.

Kështu skema e mercenarizmit mediatik nuk ka ndryshuar fare në këto dy deceniet e fundit për këto kryepersonazhë, që e sundojnë median e ekranit dhe letrës; sipas kësaj skeme perfitimesh ata ndahen në dy palë: njëra e nxjerr “karburantin” e makinerisë së servilizmit nga pozita në pushtet, tjetra – nga opozita. Ka dhe një palë të tretë, e cila në sajë të stazhit të gjatë të përvojës e ka pasuruar skemën, duke e nxjerrë “karburantin” edhe nga pozita edhe nga opozita. Në këtë rast kemi të bëjmë me formatimin dhe promovimin e një tipologjie të re në peisazhin mediatik – atë të “Qerratait të madh”. Këtë piruetë striptize të mercenarizmit mediokratik sapo e shfaqi Blendi Fevziu.
Efekti i tij shkaktoi një zilepsje të admirueshme tek siamezët e mediave të tjera, ndaj në njërën prej të përditshmëve tona pamë të na shpjegonte se “si u prish me Berishën”.  Kështu karakitatura e Bruno Vespës e vërtiti elokuencën e shpjegimit duke e shpënë atë në një sferë krejtësisht mistike, mitomane e fatidike. Në një faqe gazetë të intervistës së tij, në stilin rrëshqitës e fërshëllyes të togut të bashktingëlloreve gjarpëruese  me “fvz”, tregon “mosmarrëveshjet” (apo keqkuptimet) që ka patur me Berishën e krerë të tjerë të PD-së. Në thelb të misticizmit të tij, Fevzi shpjegon se mosmarrëveshja ka natyrë “stili”; se, gjoja ai nuk ka pranuar të drejtonte “Taun Holl-in” e Berishës, njëlloj siç nuk ka pranuar ta bëj këtë më 2005 për Bashën, për shkak se, “nuk përputhej me stilin tim”. Që ka stil mercenarizmi, këtë nuk e vëmë në dyshim. Po ç’lidhje ka kjo me atë farë “stili” të Fevzit, që ose përzihet dhe flet vetë më shumë se të ftuarit e tij, ose ndërpret sipas interesit me tundje-shkundje krahësh e këmbësh, si polic trafiku, ose kërcënon me shkop apo firas përfare nga prania në studio, duke i lënë ta kapërthen e kacagjelon palët në debat? Të vetmin stil (nëse quahet stil) të Fevzit e kemi parë të shfaqet jo në parametra stilistikë të zhanrit, po në shërbimet e vyeshme ndaj palëve fitimtare, aq hapur, aq trashë e ulëritshëm, sa të bën me turp para ekranit. Stili i Fevzit nuk shfaqet në parametra të zhanrit. Ai është një komponente përtej zhanrit ku studioja e tij dhe ai kanë shërbyer si “zjarrfikëse” për problemet e shtruara. I famshëm Fevzi është bërë, si një ndër gazetarët që, ndryshe nga të tjerë mercenarë, nuk i refuzon shtrimet e çështjeve të nxehta në studion e tij. Por ndryshe edhe nga ata, që nuk hezitojnë, më të rrallë, t’i shtrojnë çështjet e problematikat e mprehta publike për diskutim, Fevzi, këto çështje të zjarrta i sjell në studio për t’i fikur, apo më saktë, për t’i çaktivizuar. Kështu përgjatë rradhës së pafundme të “Njëmijë e një netëve” të tij në studio, Fevzi është marrë profesionalisht me ç’aktivizimin dhe ç’minimin e çdo problemi të madh që e mundon shoqërinë tonë. Duke i rënë nga dera e pasme problemeve të mëdha, Fevzi e ka pranuar bujarisht ndezjen e debatit, por ama me të njëjtët alihoxhë e hoxhalinj i ka ç’aktivizuar në mënyrë të përsosur, duke ua heqë tejzat e zërit, pa e shterruar asesi asnjërën prej tyre. Natyra bizarre e kësaj intence thotë kështu: ekzistojnë problemet? Bujrëm në studion time! Aty do të fitoni… memecërinë e sigurtë! Dhe njëmend përftohet diç e mjegullt: çështjet e nxehta shtrohen, për ta u fol dhe këtu përfundon misioni. Dhe pikërisht nga mënyra se si hapet debati mbi problemet më ekzistenciale të shoqërisë, se si flitet dhe kush janë adeptët e përhershëm – kjo mbetet enigmë, deshifrimin e të cilës e ruan për vete Fevzi. Në këto kuvende studiosh personazhi kryesor është vetë Fevzi, ndërsa pala përtej ekranit, ajo që është e interesuar dëshpërimisht për t’u përfaqësuar, mbetet e përjashtuar, me gisht në gojë. Sepse Fevzi është një zjarrfikëse!
Në vitin 1998, në “opinionin” e Fevzit, në debatin midis Gramoz Ruçit dhe të ndjerit Azem Hajdari, mbaj mend një moment delikat, kur Fevzi nuk pranoi të vinte një kasetë që kishte sjellë me vete i ndjeri, me qëllim që shqiptarët të shihnin qartë se kush u printe turrmave të egërsuara vandale në Vlorë 1997. Këmbëngulja e Hajdarit dhe hezitimi i Fevzit morën fund nga zilja e telefonit fiks në studio, pas së cilës Fevzi refuzoi ta shfaqte kasetën. Aty kuptuam që Fevzi ka eprorë, para të cilëve s’pipëtin. Pamë gjithashtu që studioja e tij “Opinion”, si një anije me vela mori kursin majtas “pro pushtetit”, kurs të cilin e ndryshoi djathtas me një gjarpërim taktik të orëve të fundit me 2005 dhe vetëm në 2013, kur u pa se miljet e gjata ujore të së djathtës po ndeshnin në shkëmbinj nënujorë, e ndryshoi sërish timonin me një gjarpërim psikotaktik në stilin e tij, tashmë të regjur në përvojën e erës së pushtetit. Arsyet janë se “i ka pëlqyer Rilindja”, por më së shumti i pëlqen argumenti irracional, bestyt e profetik, sipas të cilit nënkuptohet – “ai lider që refuzon të vijë në studion time, e ka të humbur betejën politike”… A thua se studioja e tij na qenkësh një akuarium plot ujë jetëdhënës, apo rasat ku mund të gjejnë mjedisin e domosdoshëm për mbijetesë të të gjithë koranëve në rrezik. Fevzi i referohet studios së tij përvojëshumë, duke ndërmendur se, “…në 2005 Fatos Nano nuk erdhi në Opinion pasi e kishte konfirmuar; në 2009 po ashtu Edi Rama nuk pranoi të vinte; këtë vit Berisha refuzoi të vinte, pra s’është diëka e re”.
Ti, lexues kokëtrashë, a e kupton tani se ç’do të thotë të mos shkosh në studion e Fevzit?! Sepse studioja e tij nuk është thjesht Opinion, jo! Është shumë e më shumë! Është Medium përcaktuas për fatin e mëtejshëm politik për çdo lider! Në një medium të tillë, liderët që e kanë “kafshuar njëherë gjuhën”… vijnë dhe, ashtu, të penduar kridhen në ujërat mistike fevziane ku Fevzi nuk është gazetari! Absulotisht! Ai është ajo figura e falltarëve të moçëm në tempujt antikë, zçri i Fatit, Tiresia vetë në tempullin e Delfit, që parathotë të ardhmën në trajtë simbolesh; është bazilika antike e Jerusalemit  dhe ai, Fevzi koranor, është një shën Pagëzor që ep bekimin për bashkëudhëtarët ngadhënjyes në pushtetin e ri; është tempulli valëzor me energji besimi, prekja e të cilit i shëbëllen prekjes hyjnore të mureve të tempullit të Mekës! Lum kush merr dorë e bekim te Fevzi e mjerë kush i bie hasha Opinionit të tij!
Pushtetet do të ndërrohen. Ato janë nomadë: liderë nomadë, ministra nomodë, qeveri nomade, siç është në të vërtetë karakteri çdo pushteti. Vetëm një është i paluajtshëm në gjithë këtë stuhi ndryshimi, në këtë pantha rei: Fevzi i përjetshëm! Nëse media është “pushteti i katërt”, kjo gjë nuk vlen për Fevzin: ai është pushtet i Parë, pushtet mitik, porfetik e i përjetshëm. Është magu që ripërtërin vetveten në një rrethqarkullim të pandalshëm; fytyra e re e Janusit romak drejt së ardhmes, që lë prapa shpine kohën, historinë me epokat e saj, traditat dhe kulturat e saj që plaken pandreqshëm dhe të cilat, kanë të vetmet vlerë si relikte, të vetmen ekzistencë, qoftë dhe të vobegtë, vetëm nëse renditen në memuaret e Fevzit për t’u shitur në tirazhe marramendëse. Se vetë e vërteta flet drejt e nga buzët e Fevzit, apo jo? E ndjeni si fërshëllen ajo kur gjarpëron në narrativën e tij? Vetë e vërteta madje, sesi, ka kohë që ka marrë shembëlltyrën e Fevzit. Dhe aq shumë është shkrirë në këtë ngjashmëri, sa shumëkush vështirë e ka ta dallojë të vërtetën nga identifikimi i saj i plotë me vetë Fevzin. Mos është vetë e vërteta mishërim i plotë i Fevzit? Mos është Fevz? Fvz?
Kujt i kaluan të rrënqethura në shtat nga kjo dilemë? Nga kjo pandehmë?  Me siguri liderëve politikë… Po, po, atyre! Për një gjë duhet të jetë e qartë kjo specie supersticioze: nëse duan të bëjnë hajër, nëse ua kanda t’i mishërojnë ëndrrat dhe deliret e tyre, nëse ndjehen të dobët, impotentë në vullnetin e tyre për pushtet, ata do të gjejnë dermanin në ujërat e Fevzit: aty gjejnë ilaçin, balsamin, eliksirin, nektarin e ambrozin – viagrat e rritës politike, se vetëm prej aty bëhet kërcimi mbi hamshorin e pushtetit. Në mos jo, xeni mend!
Kaq pako gjë ma merr mendja se e kanë ngulitur mirë në kokë pretendentët për liderin e ri të PD-së këto ditë. Dhe atyre, nëse nuk e kanë kuptuar vetë, më vjen t’u them: a e patë more djema se ç’ndodhi me ata që i ranë hasha Fevzit?! Çfarë prisni more! Lerini more fushtat… fushatën…! S’e keni aty kismetin! Kismeti ka kohë që ju pret në studion e Fevzit! Aty madje (provoni të mos e merrni seriozisht!), e vetëm aty ju vjen kurorëzimi, spiralja e ngadaltë por e ëmbël e ngjitjes! Ngjitjes thashë?! Ç’ngjitje more! Inicimit! Te Fevzi, si san shpirtëror, mund të ketë vetëm inicim! Dhe duhet pritur në paradhomën e Fevzit, pa bëzajtur, plot besim, dikë bërë zap kalin e harbuar të mosdurimit deri në ditën e Madhe të marrjes së pushtetit, që siç dihet, kalon vetëm e vetëm përmes një rruge të njohur e të rrahur mirë: t’i përmbaheni besnikërisht stilit të hollë, fin, elegant e sidomos të padukshëm të Fevzit… Fvz…Fz.

(Botuar me se pari tek Gazeta START: http://www.gazetastart.com/index.php?p=hg&hid=13094)

 

ADEM GASHI: PËRNDEZJA: PËR LUBONJEN E TË TJERËT

Fjala që e vura si titull të këtij shënimi nuk është në fjalorët e shqipes. Unë e përdor dhe e kam përdorur (madje kujtoj se edhe e kam lexuar diku), pa pretenduar autorësinë e neologjizmës. Ndoshta jam nisur nga fakti se në Drenicë përdorej si krahinorizëm, mërdhezje, edhe para kodifikimit të rregullave të standardit, që në njëfarë dore përthekon kuptimin e një gjendjeje emocionale në shkallë vlimi, që reflekton tek autori, subjekti, me përskuqje fytyre e hakërrim shikimi. Kështu disi shpjegohej edhe në Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe. Më duket se kozmopolitët, snobët dhe universalistët më me qejf e përdorin nocionin e huaj eksitim.

Dhe, tani që i dha shkëndijën kësaj përndezjeje Fatos Lubonja, u shfaqen dhe vetje të tjera: Ramush Haradinaj, dy Buzhalët (Prendi dhe Berati), Arben Idrizi, Ernest Luma, Shkëlzen Gashi, Shqiptar Oseku. U shfaqen dhe të tjerë, po unë këta i lexova. Dy të parët (Lubonjën dhe Haradinajn) i njoh, madje i njoh shumë mirë, por që nuk vetëkupton faktin se i kam edhe miq, sikundër i kam të tjerët që i zura ngoje.

Përkundër prirjes drejt simpatisë ndaj teoricienes kanadeze të postmodernizmit, znj. Linda Haçion, nuk ia dola ta mbaj nën kontroll indiferencën, po gjithsesi po neutralitetin.

Kam pasur kurajë të vlerësoj e nganjëherë edhe të mbështes shumë nga idetë, tezat, konceptet, opinionet e analizat e Lubonjes e të Idrizit. Ky fakt më jep të drejtë edhe të ligem kur ata shkelin në kallo.

S’ka shumë ditë që këtu në facebook kam prezantuar statusin: Shumëçka në këtë jetë edhe mund të falet, pos përbuzjes dhe talljes me Çlirimtarët! Dhe tjetrin: Një lutje për miqtë, shokët e dashamirësit: pranë nocioneve populli…, kombi…, atdheu… përdoreni shumësin e pronorit – YNË, në vend të IM, se mua nuk po më mbetet gjë!

Kam shumë respekt dhe njohuri për Liritë dhe të Drejtat e Njeriut, po aq sa edhe për Vlerat e rendit demokratik. Nuk bëj moral nëse them se E Drejta e mendimit ndryshe nuk përligj edhe Të Drejtën e veprimit ndryshe. Në plan të artit e të filozofisë, pra edhe të filozofisë politike, është detyrë e dorës së parë qëndrimi kritik si kredo e autorit, sikundër edhe deheroizimi e çmitizimi i vulgut, i folklorizmit e idolatrisë, por, vetëm kur kjo bëhet mbi bazë përngjasimi, shëmbëllimi e identifikimi me gjedhen e jetës shoqërore. Në çastin kur veten e vesh me aureolën e instrumentit të ligjit, me atributin e gjyqit dhe shqipton verdiktin: Vrasës!, je në terrenin e huaj, të përndezjes, përkatësisht të deliktit.

E di se, si Lubonja, po ashtu edhe Idrizi, e kanë të njohur Manualin e Luftëtarit të Dritës, Paolo Coelhos.

Një luftëtar i dritës, me një verdikt pafajësie, e zezë në të bardhë, të Gjykatës Ndërkombëtare në Hagë, kthehet në shtëpi te fëmijët që janë rritur, pa asnjë faj, pa praninë e prindit për gjashtë a shtatë vite (mund të mos jem korrekt me shifrat e kohës). Dhe papritmas i del në pritë përndezja e të tjerëve: Ti nuk je ky që thuhet e ndihesh, po je ky që themi ne!

Me kodin religjioz këtu është një mëkat i madh; me kodin ligjor këtu është një delikt i madh; me kodin njerëzor këtu është një imoralitet i madh.

Duke qenë dhe një përndezje e madhe do të ishte më se normale që këta njerëz, për të qenë të mëdhenj, ta njihnin edhe institucionin e pendesës që do të rezultonte me ndjesë. Diçka shumë e nevojshme dhe, madje, e domosdoshme për shoqërinë tonë sot e këtu, sot e mot për kudo.

YLBER LILI: KOMUNIKIMI INTRA- ETNIK

Të gjitha rrëfimet, historike, kulturore, gjuhësore etj., janë tregues preciz që e dëshmojnë dhe e verifikojnë identitetit tonë të përbashkët kombëtar. Tashmë shtrohet pyetja, cilët janë mekanizmat e ruajtjes dhe të forcimit të identitetin kombëtar, ç’duhet bërë për t’u paraprirë tezave imagjinare në thelb lajthitëse për të relativizuar kodet e përbashkëta etnike dhe kombëtare?. Në rrethanat aktuale, shqiptarët pavarësisht se jetojnë të ndarë në disa shtete e kanë të patjetërsueshme t’i analizojnë problemet në tri nivele:
  • sa cilësor është komunikimi i njëmendtë brenda kombit, i cili  nga njëra anë natyrshëm forcon integrimin e shqiptarëve mes veti dhe nga ana tjetër eliminon paragjykimet, steriotipet dhe frustacionet;  
  • a kemi ne strategji për të ruajtur dhe forcuar identitetin kombëtar dhe ndërtimin e sistemit të përbashkët të vlerave dhe e treta; 
  • a është prioritet ruajtja dhe kultivimi i standardit të përbashkët gjuhësor zë një vend kulmor në identitetin tonë kombëtar.
Qysh në krye të herës duhet theksuar se instrumenti më i rëndësishëm që e ruan dhe e forcon komunikimin dhe integrimin brenda shqiptar është gjuha standarde. Pra, ky element është kod i pakontestueshëm i ndërtimit të identitetit kombëtar. Jo vetëm kaq, ai është më i rëndësishmi ngaqë faktorët e tjerë, siç janë besimet fetare, ndarjet politike dhe administrative, interesat ekonomike, apo grupore herë e pengojnë dhe shpesh e ngufasin procesin e bashkimit të vlerave të përbashkëta.
 
RRËFIMET E NDARA HISTORIKE DHE KODI OTOMAN
Në këtë periudhë nisën rrënimet e ndara historike, përvojat e ndryshme jetësore të individëve, por edhe të pjesëve të një kombi në tërësi. Përderisa në Shqipëri formohej shteti i shqiptarëve, ndërtoheshin institucionet që ishin në funksion të prodhimit të vleravekombëtare, në funksion të inkulturimit dhe të krijimit të identitetit të ri evropian të shqiptarëve, në Jugosllavindodhte fenomeni i kundërt:shqiptarët akulturoheshin , dëmtohej identiteti i tyre dikur i përbashkët me vëllezërit e gjakut dhe të gjuhës dhe përgaditej terreni për asimilim, apo përçudnim të identitetit të tyre.
Ndërkohë që në Shqipëri depërtonin vlerat moderne, që përmbledhtas i cilësova si fenomen iinkulturimit, në Kosovë dhe në viset e tjera të banuara me shqiptarë ndodhte fenomeni i stigmatizimit, i konservimit të vlerave të trashëguara nga PerandoriaOtomane. Siç do shprehej mendimtari dhe politikani injohur shqiptar z. Arbën Xhaferi: “Strategët serbë nuk kënaqeshin vetëm me ndarje fizike, por atyre iu nevojitej edhe ndarja shpirtërore në mes të shqiptarëve”.Mbetja në kodin kulturor otoman, jo vetëm që krijonte bazë për krijimin e një identiteti të veçantë të shqiptarëve të detyruar të jetojnë në shtetin e sllavëve të jugut, por e përshpejtonte dhe e lehtësonte procesin e shpërnguljes së tyre në Turqi. Në këtë mes,rol të madh propagandistik luajtën pseudohoxhallarët,të cilët propagandonin largimin nga sundimi i krishter ëdhe gjetjen e prehjes në gjirin e shtetit të myslimanëve,siç cilësohej në atë kohë Turqia.
 
KOMUNIKIMI INTRA- ETNIK 
 Kur flitet për cilësinë e komunikimit intra- etnik(relacionet brenda një kombi të njëjtë) duhet patjetër të merren parasysh faktorët historikë, që krijuan dhunshëm trajektore të ndryshme të degdisjes të pjesëve tënjë kombi të njëjtë.Faktori tjetër që krijoi rrethana të ndryshme tëzhvillimit të identitetit kombëtar të shqiptarëve është ai i interesave gjeostrategjike dhe ideologjike .
Në Luftën e Dytë Botërore për interesa gjeostrategjike që për bazë e kishin interesin ideologjik u vendos që habitusi i shqiptarëve sërish të ndahet në dysh, ashtu siç ndodhi pas Luftës së Parë Botërore. Në këtë kontekst vazhdoi procesi i inkulturimit paralelisht me atë të akulturimit ,po tashmë mbi baza ideologjike.
Në Shqipëri u instalua një regjim komunist, ndërkaq në Jugosllavi ai revizionist, që vetvetiu i vendosi këto dy shtete dhe rrjedhimisht edhe banorët e tyre në relacione antagoniste.
I gjithë ky proces,përveç efekteve të ndryshme, falë idealizmit romantiktë shqiptarëve të Jugosllavisë pati për pasojë idealizimin e situatës në Shqipëri.Shqiptarët e Jugosllavisë së atëhershme, duke iikur identifikimit me ideologjinë asimiluese jugosllave,duke i ikur Titos u hodhën në prehrin e Enver Hoxhës,duke pretenduar se zgjodhën opsionin kombëtar, oseatë”: një gjak, një komb. Sot përkundër regjimit të egër,totalitar komunist të Enver Hoxhës mbi vetë popullinshqiptar, në Kosovë dhe në vise të tjera figura e diktatorit Hoxha dhe roli i tij ende perceptohen me ngjyrimeromantike. Natyrisht se këto perceptime, këto përvojatë ndryshme historike krijojnë vështirësi në komuni-kimet e brendshme shqiptare.
Në këtë kontekst kamparasysh dy anët e medaljes: të shqiptarëve që kanëvuajtur në regjimin e diktatorit Hoxha dhe të pjesëstjetër të kombit që kanë vuajtur nga terrori i paparë sllav.Ta ilustrojmë: Të gjithë jemi të vetëdijshëm që shënimet e pervjetoreve të diktatorit në Kosovë, jo vetëm që nuk është pritur mirë nga shqiptarët në Shqipëri, por madje mund të them se mbetet e paperceptueshmepër ta. Shtrohet pyetja a nuk është një shembull që verifikon ngërçin e komunikimit normal mes shqiptarëve?.Besoj se po. Duhet të pranojmë se ne si komb ende e mbartim sëmundjen e së kaluarës si në kuptimin ideologjik ashtu edhe në atë kulturor. Mund të them se akoma jemi pengje të gabimeve të së kaluarës. Por, jo vetëm kaq. Ne ende nuk kemi gjetur atë rrugën, për një të ar-dhme të përbashkët dhe të shëndetshme.
Ndarja e ngadalshme, me hezitime nga kodiotoman gjatë periudhës së ngrysjes së kësaj perando-rie, mbetja e gjysmës së popullit jashtë kufijve të shtetit shqiptar, dhuna sistematike që është ushtruar mbi ta,dorëzimi i plotë i Shqipërisë ndaj ideologjisë komu-niste krijuan rrethana dhe mundësi të favorshme përndërtimin e identiteteve të ndryshme etnike.
 Mirëpo,ky proces nuk përfundoi në këtë drejtim falë repre-sionit sistematik të shtetit jugosllav, që nxiti procesine idealizimit të kodit kombëtar, rrjedhimisht edhe tëvetë shtetit shqiptar. Mirëpo ky idealizim u manifestuavetëm në rrafshin simbolik.
 
KRIJIMI I RELACIONEVE TË NJËMENDËTA KOMUNIKUESE
 
 Tashmë është koha që të krijohen relacione të njëmendëta komunikuese Brenda hapesirave te kombit. Rrënimi i komunizmit nxorri në shesh të gjitha dëmet që procesi historik ua imponoi shqiptarëve në relacionet intra-etnike. Shqipëria e idealizuar përfundoi në anarki në fillim të viteve 90-të, ndërkaq idealizimi i burrërisë së kosovarëve u tregua në sytë e shqiptarëve të Shqipërisësi mit i gabuar. Për rrjedhojë filloi procesi i theksimit të dallimeve dhe i zvetënimit të asaj që është e përbashkët. Ky është një proces i natyrshëm.
Një popull i njëjtë që ka qenë i privuar nga komunikimi normal, patjetër që ka pasur përvoja të ndryshme dhe në varshmëri nga ato edhe vlerësime të ndryshme për të njëjtin fenomen, qoftë kur vlerësohen proceset apo personazhet historike, qoftë për zhvillimit konkrete aktuale.
Këto fenomene ndodhin edhe te popujt shumë më të zhvilluar që dikur kanë patur shtet dhe sistem të njëjtë të vlerave. P.sh pas Luftës së Dytë Boterore shteti gjerman u nda në dysh, pas një përvoje ndarje prej katër dekadash, ky popull edhe pas bashkimit , megjithëse shpenzoi me qindra miliarda euro ka ende probleme në komunikimin e brendshëm. Por shteti gjerman vazhdon të investojë financiarisht për ndërtimin e infrastrukturës së përbashkët, krijon komisione me specialistë kompetentë për respektimi ne gjuhës standarde gjermane, etj.
Ndërkaq, këtu tek ne këto fenomene që ndiko-jnë negativisht në humbjen e identitetit të përbashkët zhvillohen lirshëm pa ndërhyrje të institucioneveshtetërore, apo pa kanalizim të këtij procesi nga anae elitës intelektuale dhe politike gjithëshqiptare. Disa predikues të feve të ndryshme veprojnë jashtë intere-save zyrtare, ka gazetarë që përdorin një gjuhë private(familjare) që bie ndesh me gjuhën standarde, një pjesëe krijimtarisë muzikore nuk ka fare kritere (shundi).
Nëse kundërshtarët e popullit shqiptar kanëhartuar elaborate për ndryshim të identitetit të tij ,apo shfarosje të shqiptarëve, vetë shqiptarët ende nuk kanë hartuar elaborate për mbrojtjen e identitetit tëpërbashkët. Shqiptarët nuk kanë arritur sot e kësajdite atë që popujt e Ballkanit e bënë në Luftën e Parë Botërore që ta shtetëzojnë, ta institucionalizojnë na-cionalizmin e tyre. Në vend të kësaj, ne kemi iniciativa individuale të krijuesve të ndryshëm në rrafshin eletërsisë , të krijimtarisë muzikore, të sportit etj, që nukjanë të mjaftueshme për të krijuar hallkat e mirëfillta të frymimit të përbashkët kombëtar.
Shtrohet pyetja a do të jenë këto energji tëmjaftueshme që t’i kompensojnë ndarjet administra-tive që ekzistojnë mes shqiptarëve? Mendoj se jo. Nësegjatë periudhës së sundimit otoman jetonim brendanjë sistemi të sundimit të huaj, nëse gjatë krijimit tështetit shqiptar dhe atij jugosllav jetonim të ndarëkryesisht në dy shtete, sot në periudhën e ngadhën-jimit të demokracisë , të shthurjes së Jugosllavisë, tëshpalljes së pavarësisë së Kosovës jemi të detyruar qëtë jetojmë në territoret tona autoktone etnike, por tëndarë në pesë administrata të ndryshme shtetërore:në Shqipëri, në Kosovë, në Mal të Zi, në Maqedoni dhenë Serbinë e Jugut. Këto ndarje administrative krijojnëvështirësi shtesë në proceset e përfundimit të krijimit të identitetit të përbashkët kombëtar.Krahas ndarjes në baza fetare që gjithnjë e më tepër do të ushtrojnë presionin mbi identitetin e për-bashkët kombëtar, ndarjet administrative do të vazh-dojnë të rrënojnë edhe indin e vetëm që i ka lidhurkudo shqiptarët mes tyre: gjuha standarde. Sic dihet,pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës nisi procesi I kodifikimit të shtetit me simbole jo kombëtare, natyrshëm
Kosovës iu imponuan kode jo kombëtare identifikuese, flamuri i ri, stema dhe himni. A do ta kapë ky puririkim nga elementët kombëtare edhe gjuhën standarde shqipe atje, kjo mbetet të shihet. Por diçka është e sigurt: si asnjëherë më parënë Kosovë po normalizohet përdorimi i të folmevelokale që e rrënojnë standardin e pranuar gjuhësor. Ky mosrespektim i standardit, ndonëse bëhet pa një plan,megjithatë zbulon një të metë të madhe të sistemit. Nuk ekziston vetëdija për rëndësinë unifikuese të gjuhës standarde shqipe.
Nëse faktori ndërkombëtar e “pastroi” identitetin shtetëror të Kosovës nga simbolet kombëtare,atëherë menefregizmi i bartësve të shtetit kosovar paknga pak e rrënojnë atë faktor ndërlidhës që i bashkontë gjithë shqiptarët, që është gjuha.Aktualisht disa faktorë janë kundër nacional-izmit shqiptar apo kundër identitetit të përbashkët:insistimet që shteti i Kosovës të mos identifikohet me elementin shqiptar dhe menefregizmi i elitës politikerreth këtyre proceseve rrënuese. Këto tendenca nukmund të ndalen vetvetiu, as me iniciativa individualetë krijuesve të ndryshëm , apo veprimtarëve publike, asme komente gazetareske, por me projekte shtetëroreqë do të krijojnë infrastrukturë të përbashkët në funk-sion të mbrojtjes së identitetit të përbashkët, ku ruajtjadhe kultivimi i standardit të përbashkët gjuhësor zënjë vend kulmor.
 
DY FJALË PËR INTEGRIMINDHE SISTEMIN E VLERAVE
Njëra nga fjalët më të keqpërdorura që tashmëe ka humbur domethënien e vet është nocioni i in-tegrimit. Integrimi shpeshherë nënkupton projektet ehumbjes së identitetit përkatësisht të asimilimit, sido-mos kur bëhet fjalë për shqiptarët që jetojnë në sistemetë huaja.
Ndërkaq integrimet brenda llojit kanë nevojëpër institucione që prodhojnë vlera, me të cilat pak nga pak fillon të identifikohet gjenerata e re. Këtë rol,në mungesë të projekteve shtetërore vetvetiu kanë filluar ta marrin televizionet private shqiptare, që prod-hojnë program cilësor të mëvetësishëm, ose të huazuar,por të përpunuar në gjuhën shqipe.
Në të gjitha viset shqiptare këto programe ndiqen me interesim të madh,sidomos nga fëmijët, të cilët janë në gjendje të thithinnektarin e vlerave që ngërthejnë këto programe. Mirëpo këto ndikime nuk do të mjaftojnë nëse shtetet shqiptarenuk do të unifikojnë rrënimin tonë të përbashkët për tëkaluarën dhe projektimin e ardhmërisë së përbashkët.
Duhet patur parasysh kontrollimi i elementëve përçarëssiç janë integralizmat fetarë, rikthimi në të folmet di-alektore, theksimi i interesave krahinore , dominimi ikursit përçarës të partive politike, etj.
Kundër këtyre faktorëve duhet vepruar me koncepte bashkëkohore,siç është shekullarizimi , ritheksimi i frymës atdhe-tare të rilindësve tanë, shquarja e elementëve që nabashkojnë, siç është gjuha standarde, prejardhja, histo-ria dhe aspiratat e përbashkëta. Në këtë kuptim, nëse dëshirojmë të tejkalojmë fazën e ngërçit komunikues,të fragmetarizimit të brendshëm duhet të zbatojmënë mënyrë të pakushtëzuar gjuhën standarde, ashtusiç bëjnë popujt modernë: anglo–saksonë, frankofonë,gjermanofonë etj.

ARTIAN GJATAJ: LUFTA KUNDËR KOMBËTARIZMIT DHE FATOS LUBONJA

Si edhe është parathënë tash sa kohë në blogun Rrethi i Ferrit, lufta e pakompromis e parisë së Tiranës është me kombëtarizmin shqiptar. Fitorja e thellë e një pale të parisë, ka nxjerrë nga vrimat e miut edhe disa nga të ashtuquajturit kundërshtarë të parisë, të vetëthirrurit, apo ndryshe, takozvani analistë. Këta që janë me shumicë në Tiranë, tashmë po bëjnë lojën e parisë por pa u identifikuar haptazi me të. Me që shumë prej tyre i kam kolegë të vjetër dhe i njoh mirë ia vlen të ndalem në disa aspekte të sjelljes së tyre.

Nga një anë, taktika e tyre është e ndryshme nga paria. Këta duan të hiqen njëherë si të paanshëm e më pas si të përkushtuar për të mbrojtur ideologji e platform universaliste, liberal-kozmopolitane dhe më europiane se vetë europianët. Unë e mbaj mend se c’hoqëm të gjithë kur Muc Nanaj mori një Cmim Ndërkombëtar me një ese të gjatë për kalërimin e shqiptarëve drejt Europës, me fitimet e të cilit pagoi disa darka të mira.

Së dyti, këta janë armiq të zjarrtë të njërës palë. Këta shiten sikur mbrojnë interesa të tjera dhe duket sikur e luftojnë njerëën palë me me ngulm se gjtihkush tjetër. Berishiada e Andrea Stefanit, Mero Bazes, Muci Nanaj e të tjerëve dhe Edramajana e Fahri Ballit apo e Hamit Takes, apo Serviliada e pashoqe e Blendi Fevziut, dhe e gjithfarë shkarrashkruesi tjetër të llapaqenërisë mediatike të Tiranës janë dëshmi e kësaj taktike. Megjithatë, si t’i hiqen petët lakrorit, del se këta e kishin të gjithë mendjen tek ajo luga që mbanin zboristët në brez…. Një sjellje që shkurt e shqip nuk përkthehet se ‘ne jemi me ju’ por ‘ne jemi me ata që na paguajnë më shumë.’

Ama, në një nivel tjetër këta pontifikojnë sepse kanë ustallarë edhe më lart se këta corapekuqtë e parisë apo si ky Berisha që edhe jelekun antiplumb e vesh me ngjyrë blu. Paria ka interesa për të cilat nuk diskutohet sepse janë të pranuara dhe të konsideruara jetike nga të gjithë palët e parisë por paria vetë ka ustallarë. Mirëpo ustallarët duan punë sepse paria ka kundërshtarë. Në lidhje me vetë parinë në tërësi dhe me interesat e saj të përbashkëta, sic janë bie fjala interesat oligarkike, ekonomike, kriminale dhe mafioze, këta gjithollogë analistë luftojnë pa mëshirë të gjithë kundërshtarët e saj.

Megjithatë, ka një luftë ideologjike që paria e zhvillon kundër të gjithëve. Dhe këta gjithollogët tavolinorë, janë më të flaktit në këtë luftë. Si për ilustrim, në këtë pikë, objektivi i tyre imediat, në sinkroni, edhe pse në shkallë të ndryshme argumentative, është që të zhvlerësohet kombëtarizmi shqiptar. Rrugët e gjithollogëve analistë janë të ndryshme, por të gjitha të cojnë tek kuzhina e krimit të parisë. Njëri nga këta është gjithollogu i shquar tavolinor Fatos Lubonja.

Pse Paria e lufton Kombëtarizmin Shqiptar?

Pse sillen kështu? Arsyeja është se kombëtarizmi shqiptar paraqet rrezikun kryesor që i kanoset sundimit të tyre. Kombëtarizmi flet për barazi, për drejtësi, për ruajtje të nderit e të dinjitetit, për një shtet në shërbim të qytetarëve e të shqiptarëve. Kombëtarizmi flet për ruajtjen e vlerave, të historisë, të trashëgimnisë, të identitetit, të territorit historik, të krijimit të një tregu kombëtar. Kombëtarizmi flet për një shtet demokratik, të së drejtës, të pakorruptuar, dhe me system zgjedhore që me drejtësi e seriozitet e vënë në jetë vullnetin e popullit. Kombëtarizmi flet për një të ardhme për të gjithë shqiptarët, për një të ardhme shqiptare si një komb modern midis të gjithë kombeve të tjera, me struktura e me një udhëheqje në shërbim të popullit.

Mirëpo, sipas parisë së Tiranës, dhe këtyre gjithollogëve analistë, kombëtarizmi shqiptar është rruga që, sipas tyre, nuk duhet ndjekur. Në fakt paria e Tiranës e lufton me tërbim e pa asnjë heziitim cdo përpjekje për të përfshirë edhe kombëtarizmin në debatin public dhe për ta bërë themelin e ideologjisë shtet-formuese sic e kanë të gjithë shtet-kombet e tjera. Arsyeja është e thjeshtë. Një shtet që është i nji kombi, nuk mundet me kenë shteti i një paria oligarkike, kriminale, të zvetënuar e të degjeneruar sic është paria e Tiranës që vjen nga skutat më të humbura të skërkave të shtetit shqiptar dhe që synon ti mbajë shqiptarët si skllevër të saj.

Lufta e pakushte e parisë së Tiranës kundër kombëtarizmit shqiptar

Në arritjen e këtij objektivi të baltosjes së kombëtarizmit shqiptar, nuk lihet gur pa hedhur, e nuk lihet argument pa u parashtruar. Në këtë blog janë vënë në dukje shumë teknika e metoda të parisë që kanë si synim të vetëm thellimin e kultivimin e përcarjeve midis shqiptarëve. Qëllimi i të gjithë palëve të parisë, si i atyre që punojnë për grekët, ashtu edhe i atyre që punojnë për serbët, mbetet i njëjtë dhe i pandryshuar. Jenicerët dhe martallozët duan të ruajnë cifligun e tyre, që është shteti shqiptar. Për të arritur këtë qëllim ata duhet të ndajnë shqiptarët në të gjithë ndasitë e mundshme, sepse të fragmentarizuar, do të sundojnë cifligun më lehtë. Mirëpo duke mos sulmuar hapur kombëtarizmin, këta sulmojnë shfaqjet e kombëtarizmit dhe bartësit e sjelljeve kombëtariste. Në këtë mënyrë futen pyka, krijohen sherre, ndahen shqiptarët, dhe këta sundojnë si duan. Sepse një pakicë e organizuar mirë sundon një popull të përcarë keq. Një grusht me luanë ushqehen me kopenë e buajve për gjithë jetën.

Fatos Lubonja: gjithollogu analist

Në këtë front lufte kundër shqiptarëve kontribuojnë shumë veta. Njëri ndër ta është edhe Fatos Lubonja, një nga antikombëtaristët e shumtë që sillen në Tiranë dhe që nuk lodhen as ta fshehin neverinë që kanë për shqiptarët. Ky ëannabe analist, është një gjithollog tavolinash. Grada më e lartë që ka mbrritur ka qënë opinionist personal i Blendi Fevziut. Ka qënë dhe ka mbetur në borderonë e Irfan Hysenbelliut e të Aleksandër Frangajt që e përdorin për të sheqerosur emisionet e gazetën dhe që i sigurojnë jetesën, biletat e avionit etj. le të mos hyj në këto tema se një zot e di ku ndalemi.

Natyrisht që ky zotëri është pa asnjë shërbim publik shtetëror apo kombëtar që ia vlen për t’u përmendur. E megjithatë, Lubonja, gjithollogu analist që nuk ka as përgatitje konceptuale të mjaftueshme, cka shihet qartë tek cektësia argumentative, dhe tek konfuzioni në mendime, po i shërben kësaj kauze me një intensitet të habitshëm.  Është tragjikomike të vësh re se ai shihet si idhull në rrethe të caktuara të parisë së Tiranës dhe shqiptimet e tij merren seriozisht. Dhe kjo thotë më shumë për nivelin e këtij individi se sat ë parisë, sepse dihet se cfarë niveli kanë këta që nuk kanë hapur as librin e shtëpisë, as të tyrin e as të dashnoreve të familjes. Gjithollogu Lubonja, që poi a preve fjalën nuk e mban mend ku ishte dhe e nis bisedën nga e para është pa ndonjë përgatitje profesionale në ndonjë fushë të caktuar por e ndjen veten si shumë kompetent. I duket vetja humanist, por nuk ka asnjë koncept të qartë në kokë. I duket vetja me talent politik, por është një snob. I duket vetja kokë e madhe, por të paktën mban size.

Njeriu habitet kur e sheh tek Piazza me ato pantallonat me katrore dhe një libër në dorë. Pse e ndjekin kaq shumë në Tiranë? Arsyeja pse e ndjekin nuk është se ka qënë në burg por sepse për të jetuar, për të blerë apartamentet që ka e për të mbajtur familjen që ka krijuar, ka marrë flamurin e antikombëtarizmit shqiptar. Një njeri që pjesërisht jeton me lëmoshat e pushtetit apo me ndihma fondacionesh të huaja, me paratë që ia paguan televizioni më i degjeneruar shqiptar, TV Klan, Lubonja, gjithollogu persiatës, mendon se është qendra e mendimit elitar të kombit. Për këtë edhe i duhet parisë.

Sulmi ndaj UCK-së dhe gjithollogu 

Nën një shkrim, “Nën Qiellin Europian” te botuar tek Panorama, ku zakonisht botohen persiatjet e tij të përvajshme, gjithollogu përsiatës dhe joprofesionist, ndërton tre argumente. Se pari ai akuzon Ramush Haradinajn ish-komandantin e Zonës Operative të Dukagjinit, ish-kryeministrin e Kosovës dhe Kryetarin e AAK si kriminel lufte. Duke marrë si të mirëqëna akuzat për të cilat edhe u shkarkua ish-prokurorja për krimet në ish-Jugosllavi, duke bërë insinuata për vrasje në Kosovë të dëshmitarëve, që në fakt vdiqën në Gjermani, duke hedhur si të vërtetë zhurmën për vrasjen e qindra serbëve nga ushtarët e UCK, Lubonja, ky gjithollog që nuk e ka as logjikën elementare të të argumentuarit mb prova dhe evidencë të pranuar nga drejtësia mundohet të hedhë baltë mbi luftën e UCK-së, mbi ndjenjat kombëtare të shqiptarëve, mbi rezistencë, mbi sjelljen shembullore të shumë qytetare të shqiptarëve me serbët në Kosovë.

Këto akuza nuk kanë nevojë për asnjë demantim. Mirëpo, duhet me e nda Luftën heroike të UCK-së nga paslufta. Duhet me i nda njerëzit simbas kohës e përvojave që kanë. Kështu, me që ky gjithollog merret me Ramush Haradinajn,  duhet me thanë se në mendjen time ka disa Ramushë. Ka një Ramush që është patriot e atdhetar, vëllai i Luan Haradinajt e figurë e kombit, dikush që kur 6000 ushtarë ikën në shtetin shqiptar ndenji me 50 vetë dhe e mbajti flamurin në Gllogjan edhe pse kishte një brigadë serbe përpara. Ka një Ramush që është një nga njerëzit më të korruptuar në Kosovë, dhe mjafton të shihen shtëpia që ka ba, paratë që janë marrë nga shteti me korrupsion, dhe luksi ku jeton. Ka një Ramush tjetër që don me cdo kusht me ndenjë në politikë duke bërë të gjithë pazaret e mundshme me këdo që e sjell në pushtet. Historia duhet të merret me të tre këto Ramusha dhe do ti peshojë të gjithë e secilin simbas vlerës që kanë pasur në një periudhë të caktuar. Mirëpo me hedhë akuza edhe kur janë të provuara si të rreme nga gjykata nuk flet mirë për këtë Gjithollog. Meqë thuhet se Ramushi e ka hedhë në gjyq Lubonjën nuk mendoj se duhet të zgjatem mbi këtë temë.

Por do të thoja se këto fenomene janë shumë të njohura në të gjithë shoqëritë dhe kërkojnë analiza të qeta e të balancuara. Ajo që të habit është pse nuk merret Lubonja me shumë nga njerëzit që pinë kafe rreth tij kur ulet me një libër kot në vendin e vet? Me cfarë kriminelësh shqiptarë është marrë Lubonja? Përse nuk merret me Aleksandër Frangajn që nuk ka lënë pasuri pa vjedhur? Po me Blendi Fevziun që nuk ka lënë gjë për kushërinjtë por ua ka rrjepur pasurinë e vjedhur tokat? Nejse, kjo e ka një shpjegim, por nuk don shumë mend se pse ndodh kështu.

Në morinë e pseudoargumenteve në lidhje me përdorimin e kombëtarizmit nga politikanë dhe me lehtësinë me të cilën përdoren shqiptarët nga demagogët që në një anë flasin për integrim dhe në anën tjetër flasin për bashkim kombëtar, ky gjithollog hedh gjithfare shashkash si kjo:

“Kjo gjuhë e dyfishtë është shprehje e ideologjisë dominuese të pushtetit që kanë adoptuar politikanët shqiptarë gjatë njëzet viteve të fundit. Kjo ideologji, që e kam quajtur nacional – europeizëm (si kalim i retorikës së elitës politike shqiptare nga nacional-komunizmi në diskursin nacional-europeist, që nënkupton instrumentalizimin e integrimit europian6) pretendon ta zgjidhë çështjen kombëtare të bashkimit të të gjithë shqiptarëve që jetojnë në Ballkan nëpërmjet integrimit europian duke përzierë kështu vizionin nacionalist të Shqipërisë së madhe etnike me vizionin postnacionalist të Bashkimit Europian të qytetarëve në një lloj Shqipërie të madhe europiane.”

Në fakt shpjegimi për këtë sjellje të politikanëve dhe të popullit shqiptar është krejt tjetër. Mjafton edhe një lexim i përciptë i Putnam për Logjikën e lojërave në dy nivele, për të të bërë që të qeshësh me këtë që është shkruar këtu. Sepse ajo që ndodh është krejt tjetër. Shpjegimi për sjelljen e shqiptarëve është ky:

“Njerëzit në shtetin shqiptare në kosovë janë të zhgënjyer me integrimin. Ata duan të bëjnë shtetin e shqiptarëve. Politikanët që iu shërbejnë të huajve flasin për integrimin për t’iu pëlqyer të huajve dhe përdorin kombëtarizmin për të mobilizuar shqiptarët. Në këtë mënyrë politikanët shqiptarë luajnë një lojë në dy nivele. Mirëpo në momentin që do të zgjohen shqiptarët e do ta kuptojnë se integrimi është është përrallë, atëherë e vetmja zgjidhje mbetet kombëtarizmi.”

Ky gjithollogu flet edhe për skizofreninë e shqiptarëve etj. por nuk dua të ul veten të merrem me argumente të tilla që dalin nga mendjet e sëmura. Ashtu si nuk dua të merrem me përsiatjen e tij komiko-qesharake në lidhje me argumentin sepse e lejon Europa këtë. Ku është Europa? Nuk ka rëndësi, për sa kohë që me një libër të hapur në dorë, gjithollogu rri në Piazza e mendon se është “Nën Qiellin e Europës.” Për cfarë Europe na flet ky gjithollogu ynë? Ndoshta duhet me ia kujtue se Europa ka kenë një princeshë fenikase që e përdhunoi Zeusi. Po nuk ia vlen me humbë kohën me këtë mulli që bluan pa kokrra.

Në vend të përfundimit

E keqja është se si intelektual, d.m.th. si gjithkush që ka të drejtë me mendue me arsye e thanë mendimin e vet, Lubonja nuk është pjesë e kombit shqiptar. Sepse agjenda e bindjet e tij personale e vendosin jashtë kombit shqiptar.  Kombi ka një histori të vetën ku shumë vetë bëhen shprehës të shpirtit të kombit, si Luan e Ramush Haradinaj (qe eshte edhe hero, por edhe hajn)  dhe shumë vetë si ky Lubonja, janë thjesht kalimtarë, apo e shumta bashkëudhetarë. Sepse kombi është një bashkësi shpirtërore dhe Lubonja, më tipiku i gjithollogëve analistë, nuk ka pjesë në shpirtin e shqiptarëve. Duke parë reagimin e njerëzve për cdo gjë që ai thotë, ai mendon se është duke ndryshuar kombin. Në fakt, ashtu sikur shohin gjarpërin, njerëzit bahen grusht rreth njëri-tjetrit, ashtu edhe tani shqiptarët i ikin Lubonjës, gjithollogut analist. Mirëpo ky e ka lëshuar helmin që i shërben parisë së Tiranës, ose më mirë e ka hedhur një gur në pus. Hajde tani të merren 100 vetë me nxjerrë gurin që ka hedhë në pus ky gjithollogu, takozvani analist.

 

ZBULOHEN MANIPULIMET GJATË HAPJES SË KUTIVE TË LEZHËS NË KQZ

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve pranoi dje kërkesën e Partisë Demokratike për hapjen e 10 kutive të qarkut të Lezhës, për të marrë provat me anë të të cilave kërkon të argumentojë manipulimin në këtë qark.

Hapja e 10 kutive të KZAZ-së Nr.13 nxori në pah se manipulimi kishte ndodhur më parë dhe në tryezën e grupeve të numërimit dhe më pas që kishte marrë “dorën e dytë” nga KZAZ-ja Nr. 13, e cila në KQZ dorëzoi fotokopjet e tabelave të rezultateve për 10 qendrat e votimit. KQZ i shpalli këto 10 tabela të pavlefshme, pasi kishin shenja manipulimi dhe rezultatin final e nxori nga sistemi elektronik, që sipas këtij institucioni ishte më i sigurt. Por në fakt, rezultoi e kundërta, pasi manipulimi ishte bërë edhe në tabelat e GNV-ve, të cilat faktonin shifra të ndryshme nga ato që u gjetën në kuti, shifra që i shtonin votat Partisë Socialiste dhe që ia hiqnin PD-së, LSI-së dhe PR, po ashtu dhe të “vegjëlve”. Pra, nga hapja e 10 kutive, vetëm dy qendra votimi rezultuan të kenë një rezultat identik me atë të sistemit elektronik të KQZ-së, me anë të të cilit administrata zgjedhore miratoi tabelën përfundimtare. Sipas rezultatit të miratuar nga KQZ, diferenca midis dy koalicioneve ishte 39 vota, por me gjetjen e manipulimit edhe në GNV ky rezultat thellohet në favor të koalicionit të djathtë. Por ky rezultat i ri nuk mund të pasqyrohet në tabelat përfundimtare, pasi një vendim i tillë kërkon 5 vota nga KQZ, që aktualisht është vetëm me katër. Këto prova të kërkuara nga PD mund të paraqiten në Kolegjin Zgjedhor dhe ky i fundit mund të marrë një vendim.

MANIPULIMI

Nga hapja e kutive në 10 QV-të e qarkut të Lezhës, rezultoi se 8 qendra votimi ishin të manipuluara dhe në sistemin elektronik pasqyronin shifra të tjera. Qendra e votimit Nr. 0764 i la të gjithë me “gojë hapur”, teksa rezultoi se Partia Socialiste kishte përvetësuar dhe votat e PDsë, PR-së dhe të aleates së saj, LSI-së. Krahasuar me sistemin elektronik, PS rezultonte sipas të dhënave të KQZ-së të kishte 149 vota. Mirëpo, nga hapja e kutive, rezultoi se në të vërtetë ishin vetëm 31 vota, nga 149 që u miratuan nga KQZ disa javë më parë. Në këtë tabelë që është plotësuar nga GNV-të e komunës së Ungrejit, rezultoi se totalit të PS-së i ishin shtuar dhe 29 vota të LSI. Pra, forca e drejtuar nga Ilir Meta sipas sistemit elektronik kishte 1 votë, por nga hapja e kutisë doli që ishin 30. “Gropa” në rezultat ishte bërë dhe për PD-në, që në elektronikë kishte vetëm 5 vota, ndërsa në kuti dolën 34 vota. Po ashtu të manipuluara rezultuan dhe shifrat e republikanëve, të cilët sipas elektronikës kishin 1 votë, ndërsa në kuti dolën plot 44 vota.

KRAHASIMI

Në 5 qendra votimi, nga 10 që u hapën në total, rezultoi se PS i ka tjetërsuar votat e aleates së saj kryesore, LSIsë. Në QV Nr. 0770, që ndodhet në Lezhë në komunën Ungrej dhe vendosjen në shkollën “Gjobardhaj”, rezultoi se Partia Socialiste, sipas rezultatit të miratuar nga KQZ, kishte 114 vota, por në këtë kuti votimi u gjetën vetëm 22 vota. Ndërsa PD-së nga sistemi elektronik i ishin lënë vetëm 28 vota, ndërsa nga kutia dolën 75 vota. Ajo që ra në sy, ishte tjetërsimi i votave të LSI-së, që në këtë QV kishte sipas elektronikës 28 vota, por në të vërtetë në kuti u gjetën 63 vota, që i ishin shtuar PS-së. Totalit të PS-së i ishin shtuar dhe 6 vota të PBDNJ-së, dhe 6 të PR-së, të cilat rezultonin me zero në rezultatin përfundimtar. Në qendrën e votimit nr. 0765, PS kishte sipas elektronikës 67 vota, por në kutinë e votimit dolën vetëm 39. Ndërsa PD në këtë QV doli se ka tjetërsuar votat e PR-së, pasi në elektronikë kishte 48 vota, ndërsa në kuti dolën vetëm 36. Ndryshimi nga GNV-të në këtë QV po në komunën e Ungrejit është bërë në bashkëpunim, pasi PS ka marrë votat e LSI, ndërsa PD ka marrë votat e PR. Pra, rezultoi se republikanëve në kuti iu gjetën 26 vota, ndërsa në sistemin elektronik ishin vetëm 19 të tilla. Ndërsa PS, në totalin e saj ka marrë dhe votat e LSI-së, që në sistemin elektronik kanë qenë vetëm 6 vota, ndërsa në kuti dolën 24 vota.

KQZ i jep provat PS, hapen kutitë e materialeve zgjedhore

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve pranoi dje kërkesën e Partisë Socialiste për hapjen e 6 kutive të materialeve zgjedhore, në të cilat u morën provat që PS kërkonte për të faktuar pretendimet e falsifikimit të zgjedhjeve në qarkun e Lezhës. Me katër vota pro, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve hapi dje 6 kutitë e materialeve zgjedhore të zonës së Mamurrasit, që sipas të majtëve dyshohet se në ato është votuar nga persona të tretë, pasi banorët e saj ndodhen jashtë vendit. Për këto 6 qendra votimi nuk u prekën kutitë e votimit, pasi Partia Socialiste kërkoi të administrojë si provë vetëm materialet zgjedhore, pra listën e votuesve, procesverbalin e hapjes dhe mbylljes së kutive dhe librin e konstatimit të bërë nga komisionet e qendrave të votimit dhe procesverbalet e tyre. Vetëm në një qendër votimi nuk u gjet procesverbali mbylljes, ndërsa në një kuti të materialeve u zbulua se ajo ishte mbyllur nga KQV-ja vetëm me tri kode sigurie, nga 4 që duhen. Partia Socialiste kërkon që të shpallë të pavlefshëm rezultatin në tri qendra votimi në zonën e Laçit dhe në zonën e Mamurrasit, ku sipas tyre pjesëmarrja në votim është e dyshimtë, rreth 90.4 për qind, çka sipas ekspertëve të PS është alogjike. Dje, KQZ pranoi dhe ankimimin e PD-së për rinumërimin e 10 QV-ve të Lezhës, por për ato nuk mund të marrë një vendim përfundimtar pasi nuk ka kuorumin prej 5 votash.

QENDRAT E KOMUNËS KALLMET

Nga rezultati elektronik dhe ai i gjetur në kuti rezultuan vetëm dy kuti të pamanipuluara. Bëhet fjalë për QV-të 0708 dhe 0708/1, edhe pse në kuti rezultati u përputh me sistemin elektronik, këto dy qendra votimi ishin gjurma që hetoi administrata zgjedhore dhe që më pas zbuloi falsifikimin e rezultatit të Lezhës. Këto dy qendra kishin një shtim prej 100 votash në favor të PS-së dhe të hequra ndaj subjekteve të tjera. Po ashtu QV 0708/1 nga 229 votues, për partitë politike kishte të shpërndara vetëm 29 vota, çka krijoi dyshimin tek administrata zgjedhore që i shpalli të pavlefshme.

(Marre nga Panorama)

ARTIAN GJATAJ: PARTIA E FORTË DHE PARTIA E SPORTEVE TË RËNDA

E vërteta vjen në shumë mënyra, por asnjë formë nuk e nxjerr të vërtetën më lakuriq e nuk dhemb më shumë se sarkazma. E meqë cdo veprim politik, është politik sepse duhet me e përdredhë pak të vërtetën, sarkazma e parodizimi i politikës janë jo vetëm të mundshme por edhe të pranueshme. Në mos tjetër, duke e jetuar jetën politikisht, dhe duke u bartur pasojat e politikës, qytetari e kupton mirë sarkazmën.

Partia e Fortë

Njëra ndër format më efikase të protestës politike ndër shqiptarët po merr jetë në Kosovë duke u mbështetur pikërisht mbi këtë parim. Duke bërë parodinë e partive politike në Kosovë që janë të drejtuara e të komanduara nga individë me nam luftarak, disa të rinj si Visar Arifi, Ilir Bajri dhe Ylli Rugova, kanë themeluar Partinë e Fortë. Brenda pak ditësh, e përhapur si rrufe, kjo Partia e Fortë ka marrë rreth 7000 likes në Facebook.

Në një emision të drejtuar me cilësi nga Adriatik Kelmendi, Rubikon, http://ëëë.kohavision.net/video/rubikon/6264/, Kryetari Legjendar dhe nënkryetarët, ia arritën të ndërtojnë parodinë e sistemit politik të Kosovës. Kryetari quhet Kryetari Legjendar. Partia e Forte nuk ka anëtarësi; të gjithë janë nënkryetarë e nënkryetare dhe të gjithë janë të barabartë. Megjithatë Kryetari Legjendar është pak më i barabartë se të tjerët. Të veshur me pantallona të shkurtëra në mes e poshtë, e me veshje biznesi në mes e përpjetë (një gjetje më vete kjo) dhe duke arritur që me seriozitet të bëjnë parodizimin e sjelljes së partive politike në Kosovë, këta të rinj kanë arritur që të vënë në dukje shumë nga dukuritë që janë kaq të dhimbshme për të gjithë ne. Me një vetedije të lartë politike ata flasin me gjuhën e politikës, por vënë në dukje të gjithë korrupsionin shtetëror, dobësitë e partive politike, sjelljen e papranueshme të kryetarëve të partive që bëjnë vila nga 3 milionë euro në mes të Prishtinës, e me radhë. Mirëpo, kjo ka ngjitur shumë tek të rinjtë e Prishtinës, shumica dërmuese të papunë. Në një vend të varfër si Kosova, por ku ka një vetëdije të lartë kombëtare, sese tashmë Kosova është vatra e vërtetë e shqiptarizmit, të gjitha shmangjet nga normat bien në sy shpejt. E kështu Kryetari Legjendar dhe nënkryetarët e Partisë së Fortë, vene ne dukje dukurite negative si minimin e sistemit demokratik, mosrespektimin e shtetit, të interesit kombëtar, e me radhë. Cdo cështje politike kthehet në të kundërtën e vet. Në vend të mbrojtjes të të drejtave të grave, këta kanë bërë një komision për mbrojtjen e Burrave të Moshës së Mesme, ku burrat do të kenë të garantuar 30% të përfaqësimit në Kuvend e të tjera. Simboli i Partisë së Fortë është një shqiponjë dykrenore me muskuj të krijuar me ndihmën e steroidëve në vend të flatrave.

Cka mund të mësohet prej këtij rasti?

Gjetja është e vecantë dhe kërkon vlerësimin e duhur. Nga një anë, Partia e Fortë është një shprehje e qartë e nivelit të lartë të vetëdijes politike e qytetare ndër shqiptarët e Kosovës. Duhet nënvizuar se edhe pse përpjekja e tyre është që të ruajnë masën dhe të mos e tejkalojnë atë, prapë se prapë, vende vende del dallueshmëria midis fshatit dhe qytetit, midis atyre që bënë luftën dhe atyre që duan të jetojnë jetën e kështu me radhë. Duke i lënë mënjanë teprimet dhe aluzionet për individë të vecantë, e për të cilat ia vlen të diskutohet, sepse jo gjithherë janë të aplikueshme, ka katër gjëra që të bëjnë ti kushtosh vëmendje këtij fenomeni.

Së pari, shoqëria civile shqiptare në Kosovë ka një nivel shumë të lartë kombëtarizmi e vetëdije politike. Nuk mohohet lufta, por kundërshtohen teprimet që bëhen në emër të saj. Së dyti, modelet e sjelljes shoqërore që po vijnë nga Prishtina në Tiranë janë shumë më të avancuara, më qytetare, më të përkushtuara dhe shumë më efektive se sjelljet e OJQ e OJF të Tiranës. E jo vetëm kaq, ato janë edhe vullnetare, cka tregon se shkalla e preokupimit të njerëzve me politikën është e lartë. Së treti, shoqëria civile shqiptare në Prishtinë gjen mbështetje në popull dhe din se si ta kërkojë mbështetjen në popullin shqiptar. Mjafton të shihet sesi Partia e Fortë, po gjen mbështetje tek të rinjtë në forumet shoqërore, e më gjerë. Së katërti, pavarësisht parodizimit, vende-vende të tepruar, presioni që shoqëria shqiptare në Prishtinë iu bën politikës dhe politikanëve është shumë i lartë. Tkurrja e mbështetjes që po përjetohet nga strukturat politike që dolën nga Lufta e që po shfaqen si klienteliste e të korruptuara është shenjë e qartë se ndërsa respekti për Luftën do të ruhet, përpjekja e shqiptarëve është që të gjejnë normalitetin e munguar të jetesës së përditshme.

Parodia si realitet

Po në Tiranë? Realiteti është se në Tiranë sundon Partia e Sporteve të Rënda. Kuvendi është i mbushur me Mundës, Bodigardë, Peshëngritës, Basketbollistë, etj. Edhe Sali Berisha, për shembull, është notar i garave të gjata. Edhe pse me këmbë në tokë, ai rrin në ujë mbi dy orë e shtatë minuta. Ndoshta këtë verë nuk arrin me e thye rekordin personal sepse është në detyrë si kryeministër. Mirëpo reagimi i shoqërisë civile në Tiranë ndaj kësaj që po ndodh përditë është tejet i vakët dhe i dobët. Fragmentarizimi dhe atomizimi i shoqërisë civile janë të dukshme dhe paralizuese. Aftësia e aktivistëve apo e intelektualëve për tu lidhur me popullin shqiptar e për t’u bërë shprehës të ndjenjave të popullit të tyre është e papërfillshme. Prandaj në Tiranë sundon partia e Sporteve të rënda. Po qe se kush vendos të përdorë modelin e Partisë së Fortë në Tiranë, si fillim do të bëja një propozim: në simbolin e partisë nuk duhet të ketë më kokat e një shqiponje dykrenore, por një shtangë dhe në vend të flatrave duhet të ketë të palosura euro e dollarë që dalin nga shtanga. Sugjerimi i dytë do të ishte që sllogani i Partisë së Sporteve të Rënda të ishte “Ne vjedhim ma mirë se ju.” Sugjerimet e tjera do ja dërgoj Kryetarit Legjendar të Partisë së Sporteve të Rënda, të cilit edhe pse nuk e kemi zgjedhur ende, paraprakisht, dhe në emër të anëtarësisë së mundshme i propozoj të nderohet me medaljen “Azem Hajdari.”

FADIL LEPAJA: LËKURA E TRETË E GJARPRIT

Qysh po lajmërojnë mediat, një këngëtare e njohur për faktin se shplohej më tepër se të tjerat, përsëri u mbulua! E kryeministri jo! Dorën në zemër, kohëve të fundit pak kush ishte zbuluar aq shumë sa këta të dy.

Derisa po spekulohet se këngëtarja është mbuluar vetëm për muajin e shenjët të ramazanit, kryeministri edhe këtë muaj po del lakuriq para njerëzve. Këtë lakuriq, luteni ta kuptoni gjithnjë në kuptimin politik të fjalës. Kështu, derisa e para shplohej fizikisht, kryeministri është shpluar krejtësisht politikisht. Kushdo mundet lirisht me e portretizue në formën e një tabloje politike, nudo!

Derisa në shtetin fqinjë kryeministri i ri tashmë është famoz për fotografitë e tij nudo, dhe shumçka tjetër, ky yni jo! Ky njihet për veshjen shik, dhe “modestinë” e tepruar politike.

Derisa këngëtarja vetëfotografohej me telefonin e saj modern, kryeministri i përdor kryesisht mediat e tij publiko/private. Mund të thuhet lirisht se, kryeministri ka bërë jetën e tijë politike nëpër shkujë. Tash pas marrëveshjes mund të përdorim edhe fjalën aq popullore “promajë”! Nuk është më jopatriotike! Pra, promajë në të gjitha anët rreth kryeministrit dhe ai ende po mbijeton politikisht! Ai po del lakuriq (gjithnjë në kuptimin politik të fjalës) para qytetarëve. Madje as nuk po e mbulon fytyrën me duar. S’ka më marre. Në politikë si duket marrja ka ‘dekë!

Ai nuk po mbulohet, fare! Po e mbulojnë! Baronesha erdhi prej Brukseli me ia mbulue këmbët me batanije. Edhe pse thonë se gjarpri nuk ka këmbë. Por, çka është e sigurtë, e sigurtë! Disa madje po shkojnë edhe më larg. Kundërshtarët po e theksojnë faktin se fundja edhe Nobeli pati fluturue tuj ba eksperimente me eksploziv.

Në fakt, marrëveshja dhe amnistia ishin një lloj eksplozivi politik, por kryeministri nuk fluturoi. Ai e hoqi edhe lëkurën e dytë! I konvertoi të gjitha meritat nacionale në merita ndërkombëtare. Konvertibile! U prish me të gjithë miqtë vendorë me të cilët krenohej! Nuk po i viziton as në burgje e as nëpër oda! Gjithsesi, ai, i di punët e veta! Unë nuk do ta fajësoja tepër. Se marrëveshja u bë, sepse kështu e kërkoi padroni! Edhe amnistia u bë me kërkesë nga e njëjta adresë. Kryeministri ishte më tepër lobist, zëdhënës!

Përndryshe populli u shqetësua. Rroni e Fisi fjetën përjashta 5-6 ditë para parlamenti. Edhe netët morën ftohtë. Madje ra edhe shi. Edhe nëpër shi po flejmë!Ne të tjerët e përcillnim situatën prej facebook-u. Me fara e kikirika! E bëmë llajk edhe flinë , e cila mori disa mijëra llajk-a, por për ironi, gjysma e saj mbeti pa ngrënë. Kështu po thotë Fisi në facebook! Flinë e porositur për protestues, nuk kishte kush me e hangër! Krizë! Ka rënë edhe industria e protestave!

Krejt pas kësaj melodrame, bataniet dhe banderolat u bartën në facebook. Hashimi shkoi në Bruksel. S’po mudet me ndejtë as një javë pa Ivicën. As pa baroneshën. Në raportimet rreth tyre gazetat ishin të pashpirta dhe të pacipa. Ka ecur teknologjia. Ka përqafime e përqafime! Sidomos në politikë!
Kryesorja, pas aprovimit të amnistisë, ministri i drejtësis na e hoqi gajlen kryesore. Nuk ka me u amnistue Xhabirri, premtoi! As Xhemaili dhe djemtë e Grabovcit!

Tash, diqysh krejt kjo po i bjen punë inati me Xhabirrin , Xhemailin dhe djemët e Ademit të cilët e patën rreh keq policinë e Kosovës! E qysh ka thonë ai i moqmi: “ e ke rreh një polic, e ke rreh krejt policinë” . Ani çka se e kanë rreh ? Mirë ja kanë ba! Pse me hy në polici kur nuk mundet me i dalë zot veti. Pastaj, ne presim me na dalë zot edhe neve, le më vetes ! Mirë ja kanë ba!

E opozitës po i dhimbset policia, edhe pse i ka rreh ata, madje goxha keq! Diqysh opozita po del gjithnjë e paknaqun. Me e rreh policia, keq! Me e rreh policinë, prap keq! Pshtjellim emocional!

Tash, krejt të amnistuarit, ministri edhe s’ka mujtë me i përmend me emër se janë shumë. Pastaj janë edhe biznesmen, politikan. Janë interesa, dhjetëra e mbase qindëra milionshe. Janë edhe njerëz që kanë përfitue nga kriza në veri, por s’janë përmendur poshtë e lartë nëpër media. Se ata nuk duan publicitet. Edhe unë po flas të vogël, për mos me e zgjue prokurorin dhe antikorrupsionin!

Nejse,luftë e madhe shkoi në media rreth këtij ligji dhe marveshjes në përgjithësi. Kryeministri, doli e i mori krejt meritat vet. Ai gjithnjë e paska pasë mirë. Sepse gjithnjë ka bërë kompromise. Madje u ankue për ndërrimin e roleve duke lënë të kuptohej se ai vetëm e ka kryer punën e krejt shtetit. Madje edhe të shoqërisë civile! Sepse OJQ-të, sipas tijë janë pa koncept të qartë dhe kanë rrëshqitur në nacionalizëm e ekstremizëm çka nuk përkon me filozofinë e sajë. Tash kur ndalesh me mendue kthjelltë, nuk është se nuk ka të drejtë. E ka vjedhë idenë e shoqërisë civile për bashkëpunim, kompromis social! Krejt ai i ka ba….vet! Pa e mbajtë, kërkush!

Krejt kjo sipas kryeministrit ka fillue me 25 korrik! Verë, vapë, monotoni, rënie e përgjithshme e interesimit për çështjen e Kosovës dhe pastaj hyn në skenë, ai, supermeni. Pa e majtë kërkush ai e mer një vendim me i ra veriut, ku pas një lufte heroike me mediat, kryeministri mezi i pat tërhequr viktimat e suksesit të tijë! I tërhoqi disa me helikopter të KFOR-it , e ca me të EULEX-it, kryesorja, me përjashtim të një polici që ra në fushën e ikjes, të gjithë patën shpëtuar shëndosh e mirë me ndonjë therrë këmbëve, e mbase edhe… aty, këtu.

Tash, tuta nuk është kategori e matshme, por…nejse!

Në krejt këtë tollovi, në këtë storie suksesi, po mendoja se si me i ra gumë traktorri e me e shlye ikjen masive të qytetarve nga parajsa e quajtun Kosovë. Kosova, ky produkt ndërkombëtarë dhe pak vendorë nuk po u pëlqen shumë vetave të cilët po paguajnë shuma të majme për me ikë ilegalisht prej këtu. Nuk po e përballojnë dot tërë këtë storie të suksesit. Krejt prej inati e kanë. Shumë prej tyre po përfundojnë në kampe në Hungari. Kjo po na e prishë imazhin e mirë që po e krijon kryeministri me kompromise dhe vetvendosje. Po vendosë vet. Çka po don po bon!

Qeveria ëstë alarmue , përndryshe. Po sillet si ide nëpër kuloare që edhe qeveria kishte me qenë mirë me kopijue vetvendosjen. Me dalë e me bllokue Merdaren. Me trupat e tyre me i ndalë autobuzët që po e zbrazin Kosovën. Jo se e kanë gajle, por është punë standardesh, kriteresh për liberalizim. Edhe me i mbulue (mos)sukseset e veta.

Nejse, këngëtarja jonë e famshme për vijat e trupit që i ekspozonte në rrjetet sociale, u mbulue, sërish! U mlue, u shplue , e pastaj …. u mlue. Kosova është vend i mundësive. N’dash mloju, në dash shploju…njejt! Me rëndësi me folë për ty! Me t’a ba like!
Ndoshata Fuadi nuk pajtohet me krejt këtë, por Albini po duket s’e ka problem. Qika i ka mbi 16 vjet. Në dashtë me u mbulue, OK! Në dashtë me u shplue, prapë OK! Për veti e ka! Është një rreth i mbyllur!

ARBER ZAIMI: NACIONALIZMI, PATRIOTIZMI, FASHIZMI

Nacionalizmi është fenomen shumëformësh, mbi të cilin është teorizuar e vazhdon të teorizohet gjatë. Është e vërtetë historike që projektet nacionale nuk mund të shihen si të tilla, përveçse karshi projekteve imperiale. Vetë pyetjes se ç’është kombi (nacioni), do të ishte shumë vështirë t’i përgjigjeshim po të mos kishim parasysh kontekstin e luftërave perandorake për të shtrirë hegjemonitë e tyre ushtarake, ekonomike a kulturoro-informative mbi “zonat që iu interesojnë”. Projektet nacionale kanë lindur prej lëvizjeve anti-imperiale, e në disa raste kanë përfunduar në pikën e nisjes, duke ndezur impulse të reja perandorake.

Shpesh thuhet se kombet lindën në shekullin XIX, prej elitave të ndriçuara politike. Pohimi është tepër simplist. Për të qenë më të saktë do të duhej të analizonim pse, nga çka, e për ç’arsye historike lindën kombet. Siç bën Hobsbawmi, fjala vjen, kur analizon proto-nacionalizmin popullor. Kombet nuk lindën nga hiçi, por nga përpjekja e vazhdueshme e popujve për të ndërtuar sovranitet komunitar, shtete më të lira, më demokratike e më të drejta. Kombet lindën kur u shembën pushtetet absolute, monarkitë, e sidomos perandoritë klasike. Sot thuhet që kombet po shuhen. Natyrisht, “armiku” është i njëjti, janë sërish perandoritë që mëtojnë suprimimin e këtyre formacioneve politike, ose përmes shtypjes së tyre, ose përmes asimilimit (shndërrimit të kombit në perandori). Perandorinë nuk e shqetëson etnia, përkatësia kulturore apo fetare. E shqetëson kombi, pikërisht sepse ky ka rezultuar të jetë një koncept i qëndrueshëm dhe i realizueshëm i ndërtimit të një publiku sovran që i reziston pushtetit imperial, që pavarësohet nga ai, që ndërton konditat dhe terrenin e domosdoshëm për barazinë reciproke në marrëdhëniet ndërkombëtare. Perandoritë nuk e durojnë barazinë.

Konformistët, të përkulurit e përjetshëm ndaj cilitdo “të forti”, e bashkojnë zërin në unison me establishmentin perandorak që riprodhohet në masë, qoftë ndër kanale diplomatike, qoftë ndër kanale mediatike. Konformistët bëhen renegatë të nacionalizmit, e mohojnë atë, dhe thonë se përkushtimit ndaj publikut tek i cili përkasin duhet t’i vënë një emër tjetër, ta quajnë patriotizëm. Se kjo është më e pranueshme. Pse? Mos vallë është e njëjta gjë, por me emër tjetër, sa për korrektesë? Jo. Patriotizmi nuk ka të bëjë me projektin politik të pavarësimit, që përmendëm më sipër. Patriotizmi edhe si koncept edhe si ndjenjë ka qenë i njohur e i promovuar që shumë herët, prej Perandorisë Romake. Nuk është aspak më modern, apo më i emancipuar. Është thjesht më arkaik, më perandorak, dhe mbi të gjitha, individualizues e jo motivues i publikut. Atdhedashuria, si çdo lloj dashurie, është ndjenjë e jo projekt. Si ndjenjë, përjetohet individualisht, e jo domosdoshmërisht dashuria e dikujt mund të koordinohet me atë të tjetrit, qoftë dhe për të njëjtin atdhe. Patriotizmi e lidh ndjenjën me vendin e babës, paçka nëse mund të ngjizet (e shpesh ngjizet) ndër “skllevër bij skllevërish”. Të bësh ndarjen binare mes nacionalizmit dhe patriotizmit (apo atdhedashurisë), si dy anë të së njëjtës medalje, është të jesh në rastin më të mirë i palexuar në historinë e njerëzimit, e në rastin më të keq servil i pushtetit imperial, që nuk na çon përpara drejt shekullit të XXI, por na kthen pas, madje edhe më pas se shekulli XIX. Jo në kuptimin e zhvillimit teknologjik, të kuptohemi, por në zhvillimin e shoqërisë, shpërndarjen dhe lokacionin e pushtetit, lirive, të drejtave, individuale, shoqërore apo ndërkombëtare. Të mos harrojmë se perandoritë, edhe sot, janë ato që më së shumti abuzojnë me këto të drejta. Tabir-saraji madhështor i Kadaresë, po rezulton profetik, në dritën e megaagjensive që ruajnë cilindo komunikim, të cilitdo, për gjithçka. Po ky është muhabet tjetër, e servilë jo vetëm që do të ketë gjithnjë, po ata rrezik do të jenë gjithnjë shumicë numerike.

Natyrisht, nacionalizmin dhe asnjë koncept tjetër nuk mund ta bëjë të vlefshëm thjesht vektori anti-imperial. Në vend se të kundërvëmë nacionalizmin dhe patriotizmin në një farë fraze anakronike dhe alogjike, për ta analizuar më mirë, do të duhej të shihnim për ndarje, për një tension dialektik që ekziston brenda vetë nacionalizmit. Historikisht është shfaqur në një miriadë formash e përmbajtjesh, por prej tyre do të mund të abstragonim dy arketipe të nacionalizmit. Nacionalizmin pushtues, dhe nacionalizmin çlirimtar. Ose nëse duam t’i quajmë ndryshe, nacionalizmin shoven dhe nacionalizmin emancipues. I pari është pjellë e mendimit “realpolitik”, prodhon merkantilizmin, prodhon agresionin, cënimin e reciprocitetit, urrejtjen e fqinjit, asimilimin e minoriteteve dhe në analizë të fundit, prodhon (tentativën për) rikthimin në perandori, prej së cilës fillimisht pretendon shkëputjen – pra përbën ptolemizim të situatës. I dyti jo. I dyti prodhon publik, prodhon hapësirë, prodhon vendimmarrje, llogaridhënie. Çel hapësira, themelon sovranitet, dhe ndërton strukturën e së drejtës. Duke u angazhuar për reciprocitet e barazi ndërkombëtare, në fakt, është pikërisht nacionalizmi çlirimtar ai që themelon po në shekullin XIX atë ide emancipuese që quhet internacionalizëm, e që kurrsesi s’mund të njësohet me globalizmin neoimperial.

Në një botë ku struktura imperiale mbijetoi në forma diku latente e diku jo, pavarësisht goditjeve të forta që pësoi globalisht në dy shekujt e fundit, kombet e krijuara mbi nacionalizmin shoven veprojnë si pjellë e ish-perandorive që mëtojnë të ribëhen të tilla. Ato mbajnë çelësat e pasurisë të grumbulluar qëmoti, me punën e pasuritë e kombeve të skllavëruara. Ndërsa kombet e çliruara, vijojnë rrugën e vështirë të emancipimit, shpesh të etiketuara si “botë e tretë”, “vende në zhvillim”, etj. Ndarja e botës në jug e veri, në lindje e perëndim edhe pse maskohet si ndarje “qytetërimesh”, si përplasje “kulturash”, edhe pse në fakt thjesht reflekton pikërisht trashëgimi duarsh të ndyra. Por rruga e nacional-liberatorëve ende s’është e kryer, nuk i ka ikur koha siç kanë qejf të thonë disa publicistë me pretendime të diskutueshme mbi njohjen e historisë, teorisë ndërkombëtare apo filozofisë dhe ekonomisë politike. Nuk po pretendoj për përjetësinë e nacionalizmit, apo për fetishizimin e tij. Por nacional-çlirimtarizmi do të ketë fundin e vet vetëm kur të vdesë logjika imperiale dhe ajo shovene. T’i kërkosh kombeve të pushtuara apo të kolonizuara që në emër të internacionalizmit ta ndërpresin projektin nacionalçlirimtar përkundër projekteve nacional-imperiale që vijnë nga qendra e pushtetit  (qoftë ky hard apo soft power), është njësoj si t’i kërkosh të mbrohen me lule ndaj banditëve të armatosur, në emër të pacifizmit.

Përveç servilëve të zakonshëm, nacionalizmi kontestohet edhe prej “revolucionarëve të kolltukut”, këtyre pjellave të shtresave të larta, që kujdesen për pamjen e tyre të jashtme prej antikonformisti ndoshta thjesht për të justifikuar një botë të brendshme tejet monotone. Kritika e tyre më e përsëritur është banale: nacionalizmi nuk na qenka ide universale. Së pari, nacionalizmi nuk është ide, nuk pretendon të jetë e tillë. Nacionalizmi është koncept i politikëbërjes, është projekt. Si të tillë mund ta njohim, t’i gjejmë fillimin, t’i parashikojmë fundin. Së dyti, është i rëndësishëm (keq)përdorimi i konceptit të universales. Universalja e zbrazët, ajo tërësisht abstrakte, që nuk i pranon valencat për shkak të frikës nga kundërvalencat, është një universale e mbushur me ankth ekzistencial. Prej kësaj universaleje nuk mund të rrjedhë asnjë aksion a pasojë. Ajo është një pus, rrotull të cilit duhet të kesh shumë ekuilibër, që të jesh në gjendje të ecësh pa rënë. Një universale e tillë është prodhim i këndvështrimit perëndimor – të zhgënjyer prej provave e përpjekjeve në historinë e vet. Natyrisht, parë nga këndvështrimi francez, britanik apo amerikan nacionalizmi nuk mund të jetë projekt emancipues. Këto popuj kanë qenë ose janë perandori, e nacionalizmi shoven që kanë ndërtuar këto megashtete në vend të emancipimit kanë sjellë shtypje, dhunë, varfëri, për kolonitë a ish-kolonitë e tyre, qofshin në formën klasike të kontrollit territorial, qofshin në formën moderne të kontrollit ekonomiko-informativ.

Vetë koncepti i identitetit klasor nuk mbërrin ta gjejë universalitetin e vet në momentin që klasat janë të ndara në kombe, e subalternojnë njëra-tjetrën. Punëtori gjerman nuk do të solidarizohet me punëtorin turk, për sa kohë që mirëqenia e punëtorit gjerman bazohet (edhe) tek mbishtypja e punëtorit turk. Punëtori serb do të vazhdojë të mos solidarizohet me punëtorin shqiptar të Kosovës, sa kohë që tregu i Kosovës mbetet “interes i Serbisë” dhe gjeneron të ardhura për atë vend, që do të thotë sado pak edhe të mira për vetë punëtorin, në analizë të fundit. Që identiteti klasor të gjejë universalen dhe solidaritetin do të duhej që klasat e interesuara t’i kundërviheshin projekteve koloniale e neokoloniale, gjë që është vënë në dukje nga një sërë teoricienësh që janë marrë me emancipimin klasor, ndër të cilët edhe Kautsky apo Gramsci.

Pikërisht perëndimorët e bardhë janë ata që “mbërritën” në përfundimin mendjelehtë se “raca nuk ekziston”. U deshën shekuj skllavërie, në emër të superioritetit racor, u deshën qindra lëvizje emancipuese të atyre që e gjetën unitetin tek raca e shtypur që të bardhët të mbërrijnë në këtë përfundim. Por nëse duket e lehtë ta pranosh këtë konstatim nga ana e të bardhit, pra që “raca nuk ekziston”, nuk është po aq e lehtë të pranohet ky konstatim prej pozicionit më pak të privilegjuar të pasardhësit të të shtypurit. Raca vijon të ekzistojë e të përbëjë një projekt bashkimi për emancipim, qoftë në vendet ku të shtypurit janë pasardhës emigrantësh, qoftë atje ku janë vendas. Është e vështirë të besohet se raca nuk ekziston kur përballesh me vjedhjen e shtypjen shekullore që është bërë bash në emër të racës, e që mund të jetë sofistikuar në formë, po mbetet prezente në thelb.

Me pak fjalë, është e lehtë të thërrasësh për braktisje të nacionalizmit si koncept obsolet, kur je pjesë e një vendi që nacionalizmin e përdor për të shtypur të tjerë. Po nuk është e njëjta gjë kur je pjesë e një populli që i mohohet nacioni, i mohohet barazia si komb mes kombesh, e bashkë me këtë i mohohen një sërë të drejtash politike e publike ndërkohë që nuk i besohen as çelësat e ekonomisë së vet, e as ato të tregtisë.

Është e rëndësishme ta bëjmë dallimin mes programit nacional-çlirimtar të popujve dhe nacionalizmin djathtist të pushtuesve. Këtë e ka vënë në pah ndër të tjerë Leon Trotsky, një revolucionar në praktikë e jo thjesht në studio. Në programin e tij tranzicional, ndërkohë që i bënte opozitë stalinizmit tashmë të aplikuar, ai shkruan: “Kur bujku a punëtori flet për mbrojtjen e atdheut ai flet për mbrojtjen e familjes së vet e të atyre si ai prej armikut pushtues, prej bombave e prej sulmeve me gaz. Me mbrojtje të atdheut kapitalisti dhe gazetarët e tij nënkuptojnë pushtimin e kolonive dhe tregjeve të reja, dhe rritjen e ‘ekonomisë kombëtare’ përmes bastisjes së vendeve të tjera. Patriotizmi dhe pacifizmi borgjez janë tërësisht të rreme”.

Pra s’mund të themi me aq lehtësi se cilido që mbështjell veten me flamur kombëtar na qenka fashist. Edhe aty ka dallime klasore brenda shoqërisë, si dhe dallime të nënvendosjes apo mbivendosjes së shoqërisë ndaj të tjerave. Nuk është njësoj nacionalisti angolez dhe ai portugez, ai algjerian dhe ai francez, ai palestinez dhe ai izraelit, etj. Por këtë “gabim” shohim ta përsërisin rëndom analistë dhe “intelektualë” të sistemit. Me përsiatjet e tyre ata dëshirojnë të na lënë të kuptojmë se destini ynë është të nënshtrohemi, e se ata që ngrenë krye për një pavarësi e sovranitet “normal” të këtij kombi, s’janë veçse fashistë arkaikë. Është e lehtë ta hedhësh fajin tek populli, e sa më i varfër të jetë ai, aq më e lehtë përbaltja.

Në librin që Kristo Frashëri ia kushton studimit të historisë së mendimit dhe lëvizjeve të majta në Shqipëri hasa në një pasazh interesant. Në varrimin e veprimtarit Ali Kelmendi, në Paris, një prej oracioneve u mbajt prej filozofit të njohur francez Henri Wallon. Koha ishte e tillë, dhe Wallon foli për fashizmin. Në fjalimin e tij Wallon bën dallimin mes fashizmit të vendeve të mëdha (Gjermania, Franca, Italia) dhe atij të vendeve të vogla. Ai e përkufizon fashizmin si përpjekja maksimale për desubjektivizimin e popujve. Si të tillë, tek vendet e mëdha këtë impuls, këtë projekt e përfaqësojnë pushtuesit, kolonizatorët e “pacifistët” e njohur – ata që të mbështetur nga pushteti që zotërojnë synojnë të shuajnë subjektet e vogla, shtetet e kombet më të pafuqishme. Ndërsa te vendet e vogla, sipas Wallonit, fashizmin e përfaqësojnë servilët ndaj fashistëve të shteteve të mëdhaja. Tek shtetet e vogla e të pafuqishme fashistët janë gjithnjë kuislingë, ata desubjektivojnë popullin e tyre, e shesin vullnetin politik të atij kombi, në emër të pushtetit personal si puthadorë i senjorit të pushtetshëm prej një vendi të madh.

(marre nga Rrethana dhe Rrethina (http://rreth.wordpress.com/2013/07/17/nacionalizmi-patriotizmi-fashizmi)

GRID RROJI: DEBATI MBI KOMBËTARIZMIN

Debati i hapur tek Rrethi i Ferrit mbi vlerën dhe aktualitetin e ideologjisë kombëtariste është një debat i duhur dhe i munguar përgjithësisht në arenën publike shqiptare. Shpeshherë dëgjojmë një përkufizim të cunguar të kombëtarizmit kryesisht të lidhur me nocione të ushtrimit të dhunës ndaj pakicave apo fobive ndaj tyre. Mirëpo kombëtarizmi që kërkon ndërtimin e shtetit komb është një qasje e cila jo vetëm qëndron në thelb të zhvillimit të shtetit modern qysh nga shekulli i XVIII-të, por edhe një nga realitet i pakundërshtueshëm ndër shtetet europiane dhe fqinjët tanë në Ballkan. Në këtë kuptim, ndërtimi i një shteti komb të konsoliduar është jo vetëm nevojë imediate por domosdoshmëri historike për shqiptarët.

Ndaj, mendoj se ashtu siç e kanë shprehur edhe kolegë të tjerë tek Rrethi i Ferrit zhvillimi dhe përhapja e ideologjisë kombëtariste si dhe kërkesa për të ndërtuar një shtet komb modern është rruga e vetme drejt kapërcimit të problemeve të tranizicionit, të cilat më shumë se kurrë kërcënojnë sot shqiptarët.

Kombëtarizmi: Një përqasje teorike.

Kombëtarizmi është një ideologji që u ka shërbyer shumë kombeve për t’a organizuar shoqërinë rreth një shteti me bazë kombëtare. Shtete si Franca, Italia, Gjermania, Izraeli dhe Sllovenia për të përmendur vetëm disa, janë formëzuar në trajtën e tyre moderne bazuar tek kombëtarizmi.

Një nga studjuesit që shpjegon domosdoshmërinë e një zgjedhjeje të tillë është sociologu francez Emil Durkhajm. Ai e konsideron shoqërinë si një “qënie” e cila është e ndryshme nga shumatorja e individëve dhe e grupeve që e përbëjnë atë. Kjo “qënie e një tipi të ri” siç e përkufizonte ai shoqërinë, nuk ishte një nocion universal por kishte kufinj të mirëpërcaktuar nga klani, fisi, grupet profesionale, feja etj. Secila nga to ka personalitetin e vet, ndërgjegjen apo shpirtin përkatës, si dhe ligjin dhe moralitetin që më mirë i përshtaten. Duke qenë se shoqëria është burimi dhe gardiani i civilizimit, i dijes dhe eksperiencës së trashëguar ndër gjenerata, ajo përfaqëson njëfarë stabiliteti dhe vazhdimësie të cilën është e pamundur t’a gjejmë tek individë të veçantë. Këto principe të krijuara në kohë dhe të stabilizuara si të pandryshueshme krijojnë “ndërgjegjen kolektive” të grupit. Mirëpo, shoqëria më e fuqishme sipas Durkhajmit është “shoqëria politike”dhe “atdheu”.  Me të parën ai nënkupton shtetin ndërsa nocioni i dytë presupozon kombin (La Patrie). Thënë thjesht, për të ndërtuar një shoqëri politike të konsoliduar duhet krijuar një shtet komb i konsoliduar. Më tej, teoria e Durkhajmit ësht zhvilluar nga Van Den Berghe i cili shpjegon natyrën etnike të kombeve si dhe e gjen origjinën e miteve dhe historisë së përbashkët tek afrimiteti biologjik midis anëtarëve të kombit. Pra, edhe pse jo në mënyrë shprehimisht të drejtpërdrejtë, teoria sociologjike e Durkhajmit dhe shumë sociologëve të tjerë të modernitetit përkon me shpjegimet kombëtariste.

Ka dy lloje teorish politike që rrjedhin nga koncepti kombëtarist, kombëtarizmi etnik dhe ai qytetar (civik). Sipas filozofit modernist Ernest Gellner ajo çka e bën të veçantë kombëtarizmin është një ndryshim rrënjësor në mënyrën e zhvillimin të  bashkësisë. Kombi lidh njerëz të cilët kanë një histori, gjuhë, zakone dhe prejardhje të përbashkët dhe e organizon shoqërinë në bazë të një shteti i cili e merr legjitimitetin tek kombi. Shteti i ndërtuar në bazë të këtij legjitimiteti bëhet kësisoj autoriteti i vetëm politik me legjitimitetin e duhur për të forcuar dhe përparuar bashkësinë. Pra, për Gellnerin kriteri historik nuk është i rëndësishëm për sa kohë që ekziston vullneti për kombfromim. Mirëpo edhe Gellneri e pranon se prinicipi “një komb-një shtet” edhe pse i artikuluar relativisht vonë, ka rrënjë të thella në nënndërgjegjen e popujve.

Një shembull i suksesit të kombëtarizmit qytetar të propozuar të cituar më sipër janë SHBA-të të cilat nën udhëheqjen ideologjike të shtetarëve si Xhejms Medison krijuan një shtet-komb të bazuar në vlerat qytetare pa patur luksin e një historie të përbashkët kombëtare. Nën ndikimin e parimeve të revolucionit Francez, këta shtetarë krijuan një bashkësi të bazuar në vlerat e barazisë para ligjit, lirisë individuale dhe tejkalimit të shtresëzimit shoqëror aristokratik.

Një tjetër rrymë teorike është ajo që e bazon legjitimitetin e shtetit-komb jo vetëm tek vullneti aktual i një grupi por tek rrënjët e tij etno-historike të cilat mund të mos kenë qenë të shprehura qartë, por kanë ekzistuar në nënndërgjegjen e popullit. Anthoni Smith, një nga përfaqësuesit modernë të kombëtarizmit shprehet se kombëtarizmi është një ideologji e cila e ka origjinën tek “kujtesa historike, tradita,mitet, dhe simbolet e trashëgimisë etnike, të cilat përshkojnë jetën e kaluar të popullit”. Thënë thjesht, kombëtarizmi është një ideologji e cila ekziston në nënndërgjegjen e popullit. Historia, lidhjet e gjakut dhe tradita janë elementë kyç të cilat e përkufizojnë atë.

Në gjykimin tim, pikërsisht ky proçes ndërgjegjësimi ndodhi në Europën perëndimore në shekullin e 18të, por më vonë edhe gjatë proçesit të dekolonizimit të botës së tretë. Pra, kombëtarizmi e ka bazën e vet mbështetëse në dy aspekte të rëndësishme: afërsia etno-kulturore midis njerëzve të së njejtit gjak dhe traditë si dhe ristrukturimi i  strukturave shoqërore për t’a reflektuar këtë riorganizim shoqëror. Ndaj roli i shtetit në përmbushjen e aspiratave kombëtare është i pazëvendësueshëm. Vetëm një shtet i ndërtuar në shërbim të bashkësisë kombëtare, me rregulla që i përforcojnë lidhjet dhe jo ndasitë midis nëngrupeve, si dhe me sens të qartë të detyrës historike mund t’i përmbushë detyrimet ndaj kombit.

Kësisoj, kombëtarizmi shndërron edhe disa aspekte themelore te strukturës shoqërore duke krijuar një model të konsoliduar të një shoqërie me rregulla dhe moral të përcaktuar nga bashkësia. Legjitimiteti i modelit varet jo vetëm nga efektiviteti i tij por edhe nga përkatësia e përbashkët  e anëtarëve të saj dhe qëllimi i tyre i përbashkët. Pra, kombëtarizmi është një ideologji që çon drejt konsolidimit dhe zhvillimit modern të shoqërisë kundrejt copëzimit dhe dominimit të interesave më të vogla familjare, klanore apo të cilitdo grupi tjetër.

Më anë tjetër, kombëtarizmi nuk është karakteristikë vetëm e shteteve të Europës Perëndimore por ka luajtur dhe luan rol vendimtar në shumicën dërrmuese të shteteve kudo në botë. Kryeministri i parë Indian Xhauaharlal Nehru shprehej në mbledhjen e parë të Asamblesë kushtetuese të Indisë së pavarur se “ ne indianët shumë kohë më parë patëm një pikëpjekje me historinë, ka ardhur koha që ne t’i mbajmë zotimet dhe të vjelim frytet”.

Shqiptarët dhe kombëtarizmi.

Populli shqiptar është një nga popujt më të vjetër në Ballkan dhe Europë dhe ka një histori shumëshekullore. Megjithë luhatjet historike, periudhat nën diktatin e fuqive të huaja dhe shumë peripeci të tjera asnjë burim serioz nuk argumenton mosekzistencën e kombit shqiptar.

Rilindja Kombëtare është përpjekja e parë për të ndërtuar një shtet komb shqiptar. Megjithëse e vonuar në raport me fqinjët, Rilindja ishte mishërimi i një rindërgjegjësimi kombëtar dhe rrugëtregues ideologjik për veçantitë e kombëtarizmit shqiptar. Njëra nga veçantitë e kombëtarizmit shqiptar është realiteti i post Londrës i cili na shfaq një komb të ndarë në pesë pjesë. Rilindja përfaqëson edhe sot e kësaj dite aspiratën legjitime të shqiptarëve për të pasur shtetin e tyre komb.

Mirëpo, rrjedha historike si dhe mungesa e vetëdijësimit të elitave politike shqiptare gjatë shekullit të njëzetë dhe në këtë fillimshekulli, ka sjellë mungesën e një vizioni të qartë dhe devijimin nga agjenda kombëtare. Mungesa e një udhëheqësie të vërtetë dhe vendosja e pushtetit personal dhe klanor mbi interesat kombëtare nga ana e kryesuesve të shtetit shqiptar të Londrës e ka shumëfishuar efektin negativ të këtij fenomeni. Nga Ahmet Zogu tek Edi Rama, duke kaluar nga Enver Hoxha, Ramiz Alia, Sali Berisha, Fatos Nano, dhe Ilir Meta, Shqipëria londineze ka treguar se pushteti klanor ka mbizotëruar tek paria e Tiranës, duke e shpërfillur tërësisht interesin kombëtar. Më tej, tranzicioni mund të konsiderohet pa frikë si eksperiment i dështuar i ideologjive kundërshtare dhe i pseudo-ideologjive. Kozmopolitanizmi, europianizmi, dhe pseudo teoria e “bashkimit në Europën e Bashkuar” janë disa nga këto. Këto lëvizje ideologjike dhe propagandistike të parisë së Tiranës kanë sjellë topitje në popull dhe paqartësi të madhe tek intelektualët e rinj në Shqipëri.

Për këto arsye, megjithë korruptimin e elitave politike në Kosovë dhe Maqedoni, duket se boshti i kombëtarizmit shqiptar po zhvendoset nga Tirana drejt Prishtinës.

Mirëpo, megjithë përpjekjet titanike për t’a reduktuar kombëtarizmin shqiptar në relike historike, realiteti shqiptar ka treguar se ideologjia kombëtariste i ka rrënjët e thella. Mbështetja popullore që siguroi AK-ja, edhe pse e shpërdoruar keqazi nga sharlatanëria e udhëheqjes së saj, dëshmon se kombëtarizmi e ka burimin e fuqisë së vet ideologjike thellë në ndërgjegjen e popullit. Dhe kjo mund të fashitet përkohësisht nën trysninë e faktorëve të jashtëm por nuk zhbëhet. Zhbërja e kësaj ndërgjegje mund të realizohet vetëm nëpërmjet asimilimit, apo thënë ndryshe “vdekjes” së një populli. Ndonëse rreziqet që i kanosen shqiptarëve janë realisht të mëdha, nuk ka gjasa që kjo të ndodhë.

Një tjetër arsye shumë e rëndësishme e cila e bën ndërtimin e një shteti komb të konsoliduar shqiptar një domosdoshmëri është realiteti ndërkombëtar dhe rajonal. Mjedisi ndërkombëtar karakterizohet nga një konkurrencë e pandalshme midis shteteve, shumica dërrmuese e të cilave janë shtete kombëtare. Në këtë mjedis ku “i forti e ha të dobtin” forcimi dhe legjitimiteti i shtetit janë aspekte themelore për mbijetesën e tij. Kombëtarizmi parashikon një politikë të brendshme idealiste dhe një politikë të jashtme realiste në mënyrë që shteti të konsolidohet dhe kombi të forcojë pozitat. Duhet kuptuar pra se kjo nuk është zgjedhje por domosdoshmëri e cila rrjedh edhe nga natyra e sistemit ndërkombëtar.

Më tej, në nivel rajonal shqiptarët janë të rrethuar nga shtet-kombe të cilat jo vetëm që nuk e fshehin natyrën e tyre kombëtariste por operojnë përditë në bazë të parimeve të saj. Pra, mbijetesa e shqiptarëve si komb varet nga ndërgjegjësimi për domosdoshëmërinë e kombëtarizmit si busull orientuese për shqiptarët.

Në vend të përfundimit.

Kombëtarizmi është në gjykimin tim ideologjia e duhur dhe e pashmangshme për shqiptarët në qoftë se kërkojmë një Shqipëri të zhvilluar. Kombëtarizmi shqiptar i shekullit të njëzetë duhet të karakterizohet nga nevoja e ndërtimit të një shteti komb të konsoliduar, nevoja e reformimimt të politikës nga klanoro-mafjoze në një politikë me përmasa kombëtare, ruajtja dhe forcimi i aleancave strategjike të popullit shqiptar, sidomos me SHBA-të por edhe vendosja e interesave kombëtare mbi çdo aspekt tjetër të politikëbërjes.

Rilindja e popullit shqiptar nuk mund të kalojë nëpër kanalet e llumit të rotacionit të parisë së Tiranës. “Rilindja” e njërës palë të parisë së Tiranës nuk mund të përkojë me Rilindjen e shqiptarëve. Nga ana tjetër siç shprehej Shenasi Rama sot, llumit nuk mund t’i kundërvihet llumi. Dalja nga këllira ku na kanë futur palët e parisë presupozon një ndarje drastike me të kaluarën e parisë dhe një fillim të ri. Ndërsa Edi Rama dhe Ilir Meta nuk kanë asnjë shans të garantojnë Rilindjen e shqiptarëve me anë të qeverisjes së ardhshme, Sali Berisha dhe cilido qehaja i tij që do kryesojë PD-në nuk kanë asnjë shans për të bërë opozitën që u nevojitet shqiptarëve.

Pra, fillimi i ri kalon domosdoshmërisht nga përqafimi i një ideologjie kombëtariste, të shqiptarëve, për shqiptarët e prej shqiptarëve. Fillimi i ri kalon nga opozita e fortë me regjimin që po vjen por edhe me pseudo-opozitarët që do e legjitimojnë atë me shpresën se do u vijë rradha prapë për në tavë. Fillimi i ri kërkon përqëndrimin e të gjitha energjive pozitive të shqiptarëve rreth domosdoshmërisë së ndërtimit të një shteti komb, të konsoliduar e të ndarë nga krimi, të panjollosur nga paria kriminale e Tiranës, dhe të pavarur nga interesat klanore të saj. Shteti komb që kërkohet duhet të garantojë zgjedhje të lira, liritë dhe të drejtat demokratike të të gjithë qytetarëve, barazinë para ligjit dhe drejtësinë por edhe të vendosë në qendër të vëmendjes interesat strategjike të kombit shqiptar.  Shteti komb duhet gjithashtu të ndihmojë në konsolidimin e shoqërisë duke ndihmuar shtresat në nevojë dhe duke i dhënë përparësi sektorëve strategjikë të mbrojtjes dhe zhvillimit ekonomik. Shteti komb duhet të vendosë objektiva të qartë dhe të kryejë një politikë të jashtme në mbrojtje të interesave kombëtare. Shteti komb që na duhet ysht krijimin e një shoqërie civile e cila të veprojë si garante e të drejtave të qytetarit kundrejt interesave të pushtetit. Një shtet komb i tillë nuk do të lejonte elitën t’a vendoste interesin personal mbi atë të bashkësisë kombëtare. Ndaj dhe diskutimi mbi kombëtarizmin është një aspekt fort i rëndësishëm në këtë periudhë tranzicioni.

________

Referenca:

Anthony Smith, Myths and Memories of a Nation, Oxford University Press, 1999.

Ernest Gellner, Do Nations Have Navels?, Nations and Nationalism, Vol.2, Issue 3, 2008.

M. Marion Mitchell, Emile Durkheim and the Philosophy of Nationalism, Political Science Quarterly, Vol.46, No.1 (March 1931), pg. 87-106.

Benjamin Zachariah, Nehru, Routledge London, 2004.