LEDJAN PRIFTI: SHQIPTARIA DHE FEJA

Historikisht, raportet (brenda-)kombëtare dhe ndërkombëtare jane kushtëzuar në masë të madhe prej fesë. Në epokën e shqiptarisë si parimi themeltar i shtetformimit, politikës,kulturës etj, falë goditjeve të vazhdueshme e të shumanshme që ka marrë, feja ka lëshuar terren, madje më shumë sesa shqiptaria ishte në gjendje të mbulonte. Terreni, të cilin shqiptaria ia mori fesë, por pa qenë në gjendje ta mbulonte, duke e lënë kështu në anarki, u identifikua 80 vjet më parë nga Noli tek ”5 anarkitë”:

– E treta. Anarkia morale: Këtu qeni nuk e njeh të zonë, këtu karakteret dobësohen, qullosen dhe ndërrojnë formë e ngjyrë dita me ditë si në kaleidoskop. Këtu ambiciet janë pa fre e pa kufi, këtu i padituri i di të gjitha dhe i pazoti është i zoti për të gjitha.

Anarkia morale e Nolit mund të quhet edhe anarkia e vlerave, e gjykimit nga pozicioni i vlerave. Sikur të mos mjaftonte pamundësia e nacionalizmit për të vendosur në mënyrë përfundimtare rendin në fushën e vlerave- ose të caktonte rendin e duhur të vlerave-, në anarkinë e vlerave hyri me shpatë edhe komunizmi, që u duk sikur po caktonte një rend të gjerave, por për te kuptuar pas 1990-s, se komunizmi vetëm sa e kishte thelluar anarkinë. Kjo gjendje anarkie nuk u sistemua as në këto 22 vjet, me hyrjen e sistemit perëndimor të vlerave. Prandaj edhe Noli është kaq bashkëkohor, sepse e njëjta anarki sundon edhe sot, madje sundim pa afat.

Në këtë anarki vlerash, jo vetëm që s’ka vend për meritokraci të menjëhershme, por nuk ekziston as ndonjë shans për të nisur ndonjë reformë të bazuar tek parimi meritokratik (merita kuptohet vetëm në hierarkinë e vlerave, pra vetëm brenda një rendi vlerash). E vetmja vlerë e qendrueshme është paraja, por paraja është një vlerë, e cila nuk mund të shërbejë dot si parim esencial për të krijuar një rend moral. Pra, s’kemi as nga t’ia nisim, që të kemi besim tek sistemimi afatshkurtër i gjendjes. Nqs parimi meritokratik, aq i domosdoshëm në politikë, administratë, kulturë etj, nuk mbështetet nga një rend i përcaktuar i vlerave në shoqëri, ngelet një koncept krej bosh, veç një sllogan politik.

Kur Rilindasit e ngritën shqiptarinë nga një identitet i përgjumur apo paraqitje mjegullore e qenies shqiptare, në parim themeltar të shtetformimit, politikës, kulturës e të prodhimit të vlerave (feja e shqiptarit është shqiptaria), ata nuk ishin në gjendje të mendonin për gjithë pasojat e këtij ndryshimi epokal në jetën e shqiptarëve. Detyra e tyre ishte hapja e rrugës për brezat e ardhshëm, jo dhënia e gjithë zgjidhjeve si me magji. Detyrat që u kish caktuar Historia i kryen me sukses, ishin brezat pasardhës që nuk u treguan në lartësinë e detyrave e përgjegjësive të tyre. Për brezat pasardhës mund të gjenden 1000 arsye e justifikime, por fakti ngelet që ato u treguan në lartësinë e pretendimeve për të drejtat e tyre, por jo të detyrave.

Megjithatë, pak rëndësi ka fajtori, gjendja është kjo që është, një anarki kronike vlerash dhe një front nacionalist ende i papërgatitur për të përmbushur detyrat që vijnë nga zëvendësimi i fesë me shqiptarinë. Biles, jo vetëm i papërgatitur, por deri diku ende i pandergjegjësuar (si front) për detyrën esenciale të  sistemimit të vlerave në shoqëri.

Duke qenë se koha e kthimit të shqiptarisë në themel qenësor të gjithçkaje që lidhej me shqiptarët, përkon me kohën e vdekjes së Zotit në Perëndim dhe rrjedhimisht me depërtimin e nihilizmit në mbarë Perëndimin – çka u përkthye në rishikim të gjithë vlerave-, atëherë nacionalizmi jo vetëm që e pranoi nihilizmin në esencën e vet antifetare, por përsa i përket fushës së rishikimit te vlerave krijoi me të një organizëm simbiotik. Kjo eshte veçori shqiptare pasi nacionalizmat ballkanike ishin në simbioze me Kishën, ndërsa ata perëndimorë u morën me fushën politike e ia lanë rrafshin e vlerave Kishës dhe liberalizmit, duke ndërhyrë rrallë në betejat mes tyre. Ky organizëm simbiotik(nacionalizëm+nihillizëm) më shumë se me krijimin e rishikimin e të gjithë vlerave u kufizua në konfirmimin e vlerave jokristiane e joislame.

Gjithsesi në trojet etnike të pushtuara prej Serbisë e Greqisë, nacionalizmi nuk pati luksin të armiqësohej me fenë, përkundrazi në masa relativisht të gjera identiteti shqiptar vazhdoi të kuptohej brenda fesë islame. Ky ishte një hap i detyruar nga lidhja simbiotike kishë-nacionalizëm që kanë serbët e grekët. Megjithatë në ato troje etnike, raporti mes shqiptarisë dhe fetarisë/identitetit fetar, gjatë këtij 100 vjeçari, ndryshoi përsa i përket lidhjes mes mjetit e qëllimit.

Më parë, kur identiteti fetar si identiteti suprem në politikë,administratë, kulturë etj, kishte nevojë për identitetin etnik shqiptar në mënyrë që të forconte pozitat e P. Osmane, e përdori shqiptarinë si mjet lufte kundër serbëve dhe grekëve. Duke parë leverdine politike, në këtë përdorim të shqiptarisë në favor të fetarisë e shtetit osman, elitat politike e fetare të Turqisë u përpoqën edhe gjatë Lidhjes së Prizrenit që ta kthenin shqiptarinë në mjet lufte. Por gjatë kohës së Lidhjes, nacionalistët shqiptarë i kthyen letrat në tavolinë dhe duke vendosur shqiptarinë si qëllim politik u përpoqën të kthenin identitetin fetar në mjet, e jo vetëm atë islam, por edhe atë katolik ( kundër malazezëve).

Në njëfarë mënyrë, ky kthim i shqiptarisë në qëllim politik dhe i fetarisë në mjet politik, vazhdoi të ekzistojë në trojet e pushtuara paralelisht me shqiptarinë e mirëfilltë që nuk i njihte asnjë rol politik  pozitiv fesë, as si mjet. Vazhdon të ekzistojë edhe sot, por duke qenë një produkt strukturor, në momentin e sotëm të panevojshmërisë strukturore, mund të vlerësohet në zhdukje e sipër. Të njëjtin fat ka ndjekur edhe lidhja e shqiptarisë me fenë e krishterë, e përdori fenë në momentin fillestar kundër Turqisë dhe pasi feja e përmbushi detyrën, filloi të largohet prej saj deri në shpalljen e armiqësisë.

Problemi më i mprehtë i shqiptarisë me fenë lidhet me faktin e mirënjohur që feja, prej hyrjes së Krishtërimit, ka përfaqësuar gjithnjë interesat politike të entiteteve politike të huaja (nga vinte edhe nevoja e ndërrimit te fesë gjatë mesjetës tek fisnikët shqiptarë). Kur Krishtërimi zhduku hyjnitë shqiptare, zhduku edhe çdo ndikim pozitiv të besimit fetar në politikën dhe historinë e shqiptarëve si të tillë (ose si etni). Të njëjtën gjë kemi edhe me islamin, i cili erdhi si përfaqësues i interesave politike të shtetit osman, me një kaste klerikale besnike të Sulltanit (që ishte edhe Kalifi). Prandaj hyrja e nacionalizmit në historinë e shqiptarëve, nuk mund të mos përshoqërohej me një identifikim të negativitetit historiko-politik të fesë. Pavarësisht apologjive të rolit të x apo y feje në periudha të ndryshme të historisë, në tërësinë e vet identiteti fetar ka qenë dhe është një armë e të huajve për ndikim në Shqipëri. Roli pozitiv i njërës apo tjetrës fe, nuk është gjë tjetër veçse produkt i pajtimit të përkohshëm së interesave shqiptare me interesat e ndonjërës prej fuqive të huaja, sepse në thelb, roli historiko-politik i feve në Shqipëri nuk dallon nga ai i agjencive të huaja.

Ky problem mund të quhet i zgjidhur prej kohësh në aspektin politik, sepse feja është ndarë nga shteti dhe ka ndikim të vogël në masën e votuesve, megjithatë që të zgjidhej ky problem, u desh të sakrifikohej rendi i vlerave, ose më saktë zgjidhja e tij u pagua me anarkinë e vlerave. Nacionalizmi nuk pati aftësinë që më asgjësimin e rolit fetar, t’i mbivendosej si duhej feve në fushën e vlerave. Roli i tij ontologjik u kufizua në njëfarë ontologjie politike, vetëm aty arriti të sistemojë rrafshin e vlerave supreme, por edhe aty pa përcaktuar në detaje rendin e vlerave politike. Roli ontologjik në kulturë ndoqi nevojat politike, duke e lënë kështu kulturën shqiptare pa një rrafsh të mirëfilltë ontologjik, aq sa sot duhet të debatojmë se cili është boshti i kulturës sonë, ai perëndimor( kristian) apo ai lindor(islamik).

Si përfundim, dy zgjidhje ka; ose të dorëzohemi e të pohojmë se nacionalizmi e bëri hapin më të madh se këmba kur pretendoi të zëvendësojë edhe rolin ontologjik të feve, nga buron një rend i fiksuar i vlerave shoqërore, ose të drejtohen energji nga fusha politike drejt zhvillimit të rrafsheve ontologjike e morale, në mënyrë që anarkia e vlerave të marrë fund njëherë e mirë. Në rastin e parë, fusha e vlerave shoqërore do i lihet në dorë fesë e liberalizmit, betejës historike perëndimore mes tyre, në rastin e dytë, nga fiksimi i një rendi të vlerave shoqërore mund t’i japim shqiptarisë statusin e një feje civile, çka e bën shqiptarinë garante të ekzistencës politiko-kulturore së shqiptarëve nëpërmjet unitetit e unicitetit të vlerave; e pse jo edhe krijuese të një qytetërimi autentik.

Advertisements

INTERVISTË ME GAZETARIN GJ.J.

Zoti  Rama, ardhja e së Majtës në pushtet pas 8 vjetësh, mund të quhet rotacion në politikëbërje, me shpresën se mund të kemi një hop cilësor për një politikë konsensuale midis forcave politike?

Ky është rrotacion në drejtim të shtetit por jo ndryshim në drejtim të formulimit të politikave të ndryshme. Këta janë dy krahët e parisë së Tiranës dhe do të bëjnë të njëjtën gjë që dinë të bëjnë më mirë, d.m.th. të mjelin lopën e shtetit, të shtrydhin para sa të munden, të pasurohen shpejt e shpejt dhe të mbajnë të gjithë shqiptarët e tjerë nën sundimin e tyre. Në lidhje me hop cilësor në marrëdhëniet konsensuale midis tyre, nuk besoj. Këta grinden edhe për krundet. Janë nga e njëjta mendësi por nuk i besojnë njëri tjetrit. Kështu që nuk i ikin dot sherrit e rrugës.

Politika shqiptare, qoftë e Majta, qoftë e Djathta, mendoni se e kanë deshifruar qartë mesazhin e 23 Qershorit, duke gjykuar se qysh në seancën e parë të Kuvendit të ri mungon vullneti politik për të arritur  konsensus, edhe për gjëra më të thjeshta?

E majta dhe e djathta nuk kanë kuptim sepse këta janë të gjithë njelloj, pjestarë të parisë së Tiranës. Në lidhje me mesazhin, cili ishte mesazhi i 23 Qershorit? Sepse pati disa mesazhe. Po të lëmë mënjanë zhaurimën mediatike, mesazhi i vërtetë erdhi nga masa e shqiptarëve emigrante, nga masa e atyre që shkuan me pushime, që nuk votuan dhe që tashmë e shohin sistemin politik dhe partitë politike, si dhe parinë e Tiranës si një masë parazitare që thith gjakun e shoqërisë. Në se e keni fjalën për mesazhin e votuesve që votuan, i tipit ‘një milion shuplaka’ atëherë ka disa mesazhe sepse nuk mori njëri një million dhe tjetri asgjë, por i dha ketij edhe shtateqind mije shuplaka. me aq shuplaka duhet te kishin ngordhur te dy palet.  por kjo pune do pare ndryshe. Duke e ditur se shqiptarët e dinë që këta janë të gjtihë plehurina të sprovuara politike, atëherë mesazhi i votuesve ishte dy llojesh. Njëra palë votuan se donin një vend pune e një kafshatë buke për familjen dhe këta do të bëjnë gjithcka që munden për të mbajtur frymën gjallë. Pala tjetër, e shiti votën për një zarf me një grusht lekë sa të shtynte muajin. Mesazhi që erdhi nga të tre palët është shumë domethënës dhe shumë I zymtë sepse tregoi se sa keq është gjendja, se sa poshtë është mendësia, se sa lirë shitet e ardhmja, dhe sa cinike, kriminale dhe e poshtër është paria oligarkike sunduese e Tiranës.

Cila është fryma që ushqen konfliktualitetin, si produktin e politikbërjes në Shqipëri?

Logjika e sherrit është një logjikë e mbështetur në mendësinë katundare, të cilën këta e njohin mirë dhe të cilës nuk I ikin që nuk i ikin dot. Në kohën e sistemit të mëparshëm, roja dhe hajni vidhnin misrat dhe i ndanin bashkë. Kur kapej njëri, tjetri e akuzonte për gjithcka dhe  prapë vazhdonin të ishin miq. Kështu edhe këta, ditën shahen dhe rrahen, d.m.th., sillen si prostituta politike, në darkë hajnë bashkë dhe bizneset i bëjnë bashkë si vëllezër të një prindi. As telefon nuk kanë nevojë të përdorin se e dinë mirë se si mendon njëri e tjetri. Mirëpo, nga që janë të poshtër e maskarenj, mendojnë se tjetri do të sillet si maskara dhe ja këtu fillon sherri i pashmangshëm.  Kjo që ndodhi sot në Kuvend është ilustrimi më i mirë. Nuk pritet tjetër nga këta. Këta krunde mielli dhe nuk bëhen dot njerëz e shtetarë.

Përse strategjitë politike të pozitë-opozitës mbështeten pikërisht në konfrontimin total shterpë?

Po sepse kjo sjellje është e vetmja mënyrë me i shmangë njerëzit nga politika e vërtetë, dhe me e mbajtë turmën e katundarëve heroikë  të lidhur mbas vetes. Këta japing shfaqje dhe njerëzit bëjnë tifozllëk.

Sa besueshmëri ka programi i qeverisjes të së Majtës, se do të jetë i realizueshëm?

Njeriu don me besue, se ka gjëra të mira që janë thënë aty, mirëpo nga do të dalin paratë? Kur nuk ka para, kur nuk ka një politikë të qartë se si do të dalë shteti nga falimentimi, kur nuk thuhet se do të taksohemi si duhet, atëherë duket si një program elektoral e jo qeveritar. Shqiptarëve iu duhet thënë e drejta dhe e vërteta. Jemi të falimentuar dhe shteti është në borxh deri në fyt. Kjo rrugë, në të cilën janë të gjithë bashkë na ka cuar në ekstrem. Shoqëria është e kriminalizuar, një grusht pasunarësh kanë në dorë shtetin shqiptar. Puna është se këta janë një bandë e lidhur me lloj lloj interesash të brendshme e të jashtme. Dhe iu kanë hedhur njerëzve trutë e gomarit. Puna është se të gjithë këta në opozitë e në qeveri punojnë kundër shqiptarëve. Pra, nuk ka asnjë shpresë për realizim të programit.

Mendoni se të gjitha këto objektiva të qeverisjes Rama kanë themel edhe një buxhet të mjaftueshëm, apo thjesht janë zotime, që në kohë do të mbeten në letër?

Do të mbesin në letër. Ku janë paratë?

Sa shpresëdhënës do të jetë marrja e statusit kandidat të Shqipërisë në dhjetor, në mënyrë të tillë, që përfundimisht Shqipëria dhe shqiptarët të futen në rrugën e normalitetit të proceseve demokratike dhe të integrimit për në BE?

Be nuk është rruga e jonë. Nga një lloj statusi I tillë nuk fitohet gjë, vec parave që mund të vjedhi paria e Tiranës. BE është në krizë, ekonomia është e shkatërruar, ne nuk na duan, dhe ne nuk jemi sprovuar me kenë ashtu si duhet. Shkurt, ne na duhet shteti I jonë, na duhet ligji, drejtësia, e drejta e pronës, mbrojtja shoqërore, edukimi, kujdesi për të moshuarit e jo një mënyrë për pasurim të parisë. Ne na duhet shteti I shqiptarëve. Këta duan që të ngopemi me lugë të zbrazur, d.m.th. prit gomar të mbije bar … në Bruksel. Duke pritur integrimin, kemi përjetuar shkatërrimin, krimin, vjedhjen e degjenerimin ekstrem. Ne na duhet një shtet normal, atëherë edhe BE do të na konsiderojë me respekt. Por tanimë këtyre as nuk duhet Brukseli por e thonë se e dinë që pot ë binden shqiptarët se është një mashtrim I pastër, atëherë do ti vënë më kryq këta vetë. Se ndryshe dikush duhet të përgjigjet për 23 vjet që kanë shkuar dëm, për gjsymën e shqiptarëve që kanë tretur kockat në kurbet, dhe për vjedhjen e shkatërrimin masiv të shtetit e të kombit. Atëherë flasim për Europën.

Cilat duhet të jenë reformat që duhet të ndërmarrë PD-ja, në mënyrë të atillë, që të kapërcejë humbjen elektorale dhe të bëhet sërish forca protagoniste dhe pretenduese për qeverisje?

PD është një parti që e ka kryer misionin historik me kohë dhe që tani është begël e vullnetit politkkë të Sali Berishës. Nuk do të bëhet ndonjëherë parti e mirëfilltë sepse nuk ka ideologji, nuk ka vlera, ka një bagazh kriminal, ka mashtruar elektoratin e vet dhe njerëzit që i besuan me shpirt. Kur ka qënë në pushtet, PD ka kaluar nga një krim i përbindshëm kundër shqiptarëve tek tjetri. Ky ekip që e drejton PD-në janë pasha të lehta, kukulla Barbie Dolls të politikës. Shqiptarët kanë nevojë për një forcë të re. Ajo nuk është PD, ajo nuk është PS. Ajo është një forcë që synon ndërtimin e shtet-kombit modern shqiptar. Kur ta kuptojnë edhe ata pak militantë të PD-së se janë mashtruar, përdoruar, degjeneruar e kriminalizuar, atëherë do të jetë fundi I vërtetë I PD. Parti të tilla që mbahen mbas një individi e jo një ideologjie, vdesin me ngadalë, sepse kanë një strukturë informale por perëndimi I tyre është I pashmangshëm. Megjithatë, PD iu shërben interesave të parisë, dhe Ramës e Metës e të tjerëve iu duhet një parti e tillë qesharake e kriminale, vegël e Trustit të Gështenjave që nuk e lejon opozitën e vërtetë që të dalë në lojën politike.

Megjithë mendimet kontradiktore të udhëheqësve të partive të së Djathtës, a është momenti politik, që e Djathta duhet të reformohet, të bashkohen të gjitha forcat, pavarësisht së shkuarës politike, në mënyrë që opozita të jetë e bashkuar, dhe aktive?

Po cfarë opozite! Këta janë në ankand për shitje, i shiten prurësit më të parë dhe që ofron cmimin më të lartë njëlloj si manekinët që shesin kostume. Këta për para shesin edhe ushkurin. Opozita e vërtetë duhet të jetë e mbështetur në një ideologji të caktuar kombëtariste, me djem e vajza të reja që nuk kanë bagazhe krimi e zvetënimi si këta, që janë të edukuar mirë, dhe që duan t’I shërbëjnë popullit, e që shpresojnë të bëjnë atë që bëjnë sepse duan nderim e respect.  Sa për Bandën e Ali babait dhe dyzet partitë, kjo nuk është opozitë, nuk mundet me kenë.  Këta që janë në krye të opozitës janë uzurpatorë të së vërtetës, të opozitës së vërtetë. Shteti që na duhet do të ndërtohet nga djem e vajza që do të hyjnë në politikë me besimin se ata e duan kombin me shumë se këta e duan pasurinë. Sepse kur je duke u mbytur e hedh arin që ke vjedhur. Por kur e do kombin me zemër do të shpëtosh a do të mbytesh me kombin tënd sepse pa zemrën nuk ke jetë. Kjo është opozita që na duhet e që nuk e kemi. Kjo është opozita që Barbie Dolls e llapaqenëria e Tiranës e kanë frikë, por që kur të vijë, po erdhi është e duhet të jetë shpëtimi I kombit dhe I shtetit shqiptar.